Nepomuckim szlakiem

Przytulanka

W dokumencie pt. "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Mońki" [Mońki 2019] znalazłam następujący zapis:

Na terenie miasta i gminy znajduje się kilka obiektów wartościach kulturowych nie objętych decyzjami konserwatorskimi. Są to:

(...) w. Przytulanka
9. Kapliczka św. Jana Nepomucena, mur., 2 poł. XX [źródło, str.31]

Za płotem prywatnej posesji murowana kapliczka poświęcona Janowi N. Rzeźba ludowa, drewniana ze śladami polichromii, w birecie, z utrąconą prawą dłonią (widoczny otwór po mocowaniu), już bez atrybutów, z drugiej połowy XIX wieku. [źródło]

Piękna drewniana kapliczka słupowa, zdaniem mieszkańców ponepomucka, niestety już bez figury Jana N. Typ zbliżony do kapliczek w Kalinówce, Wyszowatem czy Knyszynie. U jej podnóża kamienny krzyż ...[źródło, fotografia]

W Przytulance byłam dwa razy. Pierwszą dokumentację fotograficzną utraciłam. Nie pamiętam, czy w 2020 roku udało mi się odnaleźć kapliczkę ponepomucką. Wyraźne zdjęcie rzeźby w kapliczce murowanej zawdzięczam S., któremu przy okazji serdecznie dziękuję.

Adnotacja:

kapliczka z rzeźbą świętego Jana Nepomucena i kapliczka ponepomucka;
lokalizacja: Przytulanka 48, gmina Mońki, powiat moniecki, województwo podlaskie;
data wykonania fotografii: 26.09.2020 r. i 3.10.2026 r.

Tykocin

Współczesna drewniana figurka Jana N., utrzymana w stylu ludowych Janów z Kurpi i Podlasia, w kapliczce wykonanej z wydłubanego pnia. Dawniej umieszczona była na fasadzie domu sąsiadującego z odbudowywanym zamkiem Zygmunta Augusta (Tamożni), zaraz za mostem i po północnej stronie Narwi, dzisiaj na podwórzu tego domu... [źródło]

Adnotacja:

kapliczka świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Tykocin, ul. W.Puchalskiego, gmina Tykocin, powiat białostocki, województwo podlaskie;
data wykonania fotografii: 26.09.2020 r. i 3.10.2026 r.

Trzcianne

W Trzciannem byłam dwukrotnie. Dokumentację z pierwszego pobytu utraciłam. Poniżej fotografie kościoła pw. Św. Ap. Piotra i Pawła w Trzciannem wykonane przy okazji kolejnego pobytu w okolicach Tykocina.

W artykule Barbary Kiestenis-Studzińskiej pt. "Św. Jan Nepomucen z Trzciannego pow. Moniecki" [Rocznik Białostocki, 12, 1974, s. 449-450] znajduje się opis rzeźby świętego z kościoła pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Trzciannem.

Informację o istnieniu interesującej rzeźby Dział Etnograficzny Muzeum Okręgowego w Białymstoku uzyskał w 1963 r. w czasie przeprowadzania badań penetracyjnych na terenie pow. monieckiego, zbierając materiały do wystawy "Sztuka ludowa paw. monieckiego". Rzeźbę znaleziono w kościele parafialnym w Trzciannym, pow. moniecki. Niestety nie udało się jej wówczas pokazać na wspomnianej wystawie, pozostała jedynie dokumentacja fotograficzna. W 1972 r. Muzeum otrzymało wiadomość, że u mieszkańca Moniek, ob. Władysława Świerzbińskiego znajduje się stara rzeźba ludowa. Po uzyskaniu informacji i oględzinach stwierdzono, że jest to rzeźba pierwotnie notowana przez Muzeum w Trzciannym, pow. moniecki.
Św. Jan Nepomucen - rzeźba w drzewie polichromowana - przedstawia postać pełną - wysokość 82 cm, umocowaną na podstawie. Postać ubrana w szaty liturgiczne - suknię długą sięgającą stóp, koloru błękitnego, białą komżę oraz narzuconą na ramionach krótką pelerynę w kolorze błękitu, na głowie biret bogato złocony. Prawa ręka świętego lekko opuszczona, lewa uniesiona w górę. Prymitywne przedstawienie postaci zdradza warsztat ludowy anonimowego artysty.

Stan pozyskanej do zbiorów rzeźby nie jest najlepszy. Figura jest mocno zniszczona, z licznymi śladami po kornikach, lewa ręka spróchniała. Polichromia w wielu miejscach łuszczy się i odpada.

[źródło]

Należałoby przypuszczać, że jest to rzeźba, która pierwotnie znajdowała się we wnętrzu kościoła w Trzciannym. [źródło, pisownia oryginalna]

Na stronie nepomuki.pl jest informacja z 2019 roku, iż (...) w skansenie - Podlaskim Muzeum Kultury Ludowej prezentowana jest wystawa "Sztuka Ludowa Podlasia". Jej częścią jest drewniana figura Jana N. Jest polichromowana, z fioletową peleryną i sutanną i ze złotym biretem. Puste dłonie trzymały niegdyś krucyfiks. Pochodzi z miejscowości Trzcianne (...). Obiekt był prezentowany na wystawie "Jan Nepomucen Święty Przydrożny" w roku 2004 [nr kat. 33]. Poprzednio w zbiorach Muzeum Podlaskiego [nr kat MB/E/2362] [źródło, fotografie]

W roku 2020 byłam w Wasilkowie i widziałam tę wystawę. Każdą rzeźbę obfotografowałam dokładnie. Niestety straciłam całą dokumentację fotograficzną (również i tę z Trzciannego). We wrześniu 2026 roku pojechałam do skansenu kolejny raz, by zobaczyć świątki, ale nie było to możliwe. W czerwcu 2026 roku muzeum otworzyło nową wystawę czasową pt. "Strój tradycyjny z terenu województwa podlaskiego", która ma trwać do końca października 2026 roku. Ciekawe, czy wystawa "Sztuka Ludowa Podlasia" wróci na swoje miejsce... Powyższe zdjęcie to fotografia fragmentu tablicy informacyjnej w Podlaskim Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie.

Polecam: Jan Nepomucen Święty Przydrożny (fotografie rzeźby z Trzciannego).

Adnotacja:

rzeźba świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Trzcianne, gmina Trzcianne, powiat moniecki / Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie, pow. białostocki, województwo podlaskie;
data odwiedzenia miejscowości: 26.09.2020 r. i 3.10.2026 r.

Rudnica

Przy potoku, przed mostkiem na rzeczce Płoska (dopływ Sprząśli, po jej południowej stronie) stoi biała urocza kapliczka wypełniona bezwartościowymi z punktu widzenia estetycznego gipsowymi figurkami, w tym Jezusa z sercem na szacie, reprodukcjami i plastikowymi kwiatami. (...) prócz pronepomuckiego otoczenia - brak dowodów na nepomuckość tego obiektu... [źródło]

Poniżej fragment tekstu pt. "Wyjazd na Podlasie i na Litwę 29.04.2006-7.05.2006" pochodzący ze strony nepomuki.pl.

Kamionka: resztki folwarku, drewniany dom rządcy, kamień piłsudczyków. Dalej ciężką drogą przez lasy, w miejscowości Rudniki przed rzeczką kapliczka z dużym potencjałem nepomuckim, choć Jana w niej nie ma (wieczorem odnalazłem zdjęcie JN, miałem nosa)

Żednia [źródło]

Ponieważ pomiędzy Kamionką a Żednią nie ma miejscowości Rudniki, wpis prawdopodobnie dotyczy pobliskiej Rudnicy.

Adnotacje:

kapliczka ponepomucka (?),
lokalizacja: Rudnica, gmina Zabłudów, powiat białostocki, województwo podlaskie;
data wykonania fotografii: 19.09.2026 r.

Koryciny

W miejscowości funkcjonuje gospodarstwo agroturystyczne o nazwie Ziołowy Zakątek, przy którym działa Podlaski Ogród Botaniczny, a w nim m.in. skansen oraz ekologiczne uprawy zagrożonych wyginięciem roślin. We wsi znajduje się także siedziba firmy Dary Natury, wiodącego producenta ziół i żywności ekologicznej w kraju... [źródło]

Kościół pw. Matki Bożej Jagodnej został translokowany z Grodziska koło Siemiatycz, gdzie zbudowano go na początku XVIII wieku jako cerkiew unicką. Obecnie jest najstarszą zachowaną świątynią pounicką z terenu historycznego Podlasia. [źródło]

(...) drewniana cerkiew greckokatolicka (unicka) z 2 poł. XVII w., w latach 1839-1923 prawosławna, a od 1923 funkcjonująca jako kościół rzymskokatolicki pw. Wniebowzięcia NMP, nr rej.:282 z 18.11.1966. Świątynia pierwotnie znajdowała się w Grodzisku, w 2016 podjęto decyzję o jej relokacji i przeniesiona została do skansenu znajdującego się przy Podlaskim Ogrodzie Botanicznym w Korycinach... [źródło]

Wnętrze świątyni jest nietypowe i bardzo ciekawe. I pachnie ziołami.

U stóp prawego bocznego ołtarza znalazłam niewielką (ok. 50 cm) płaskorzeźbę świętego Jana Nepomucena.

Polecam:

Adnotacja:

płaskorzeźba świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Koryciny, Podlaski Ogród Botaniczny, gmina Grodzisk, powiat siemiatycki, województwo podlaskie;
data wykonania fotografii: 17.09.2026 r.

Morgi

O istnieniu kapliczki nepomuckiej w Morgach dowiedziałam się, oglądając plenerową wystawę fotograficzną pt. "Przydrożne krzyże i kapliczki Podlasia" w Podlaskim Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie.

Na stronie Centrum Trzech Kultur można przeczytać kilka informacji na temat tej wystawy. Poniżej fragment tekstu.

Centrum Trzech Kultur oraz GOKSiT Suchowola realizuje projekt "Szlakiem przydrożnych kapliczek" dofinansowany z Narodowe Centrum Kultury (Program EtnoPolska 2019). W efekcie projektu zostały zinwentaryzowane wszystkie kapliczki w gminie Suchowola. Dziś możemy powiedzieć, że jest ich: 105.
Razem z dyrektorem Arturem Gawłem - Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej - wybraliśmy 10 z nich, które najlepiej ukazują zróżnicowanie kapliczek w gminie Suchowola. Każda z 10 kapliczek została sfotografowana i ukaże się na wielkoformatowym wydruku, które będziemy eksponowali na płotach we wsiach, z których pochodzą wybrane kapliczki... [źródło]

Kapliczkę znalazłam przy pomocy dwóch mieszkańców wsi, którzy wskazali mi odpowiedni kierunek. Przy okazji serdecznie im za to dziękuję. Niestety, moja dokumentacja fotograficzna z 2020 roku uległa zniszczeniu, poniżej jedyne zachowane zdjęcie.

Kolejny raz jadąc na Podlasie, obiecałam sobie, że fotografie zgram na dwa nośniki, a post opublikuję, nie odkładając tego na później.

Kapliczka ulokowana jest zgodnie ze zwyczajem nepomuckim - na rozstajach dróg, w pobliżu rzeczki Olszanki.

Kapliczka słupowa drewniana z rzeźbą św. Jana Nepomucena. [źródło]

Na koniec utwór biorący udział w V edycji konkursu SREBRO NIE ZŁOTO. W kategorii specjalnej "Właśnie tu" wiersz "Z wizytą u świętego Jana Nepomucena w Morgach" zdobył wyróżnienie. Autorką jest Krystyna Gudel z Suchowoli.

Z wizytą u świętego Jana
Nepomucena w Morgach

dziewczynka z naręczem
kwiatów zmierza do celu
w jej dziecięcym kroku
radość szczera
na widok świętego
pojawia się zatroskanie
czy sięgnie do jego stóp
czy poradzi z ukwieceniem
tego miejsca

po chwili
w blasku jesiennego zachodu
kapliczka nabiera wyrazu
mieni się kolorami
dorodnych astrów

na twarzy Meli
pojawia się znak triumfu
a święty Jan Nepomucen
ma powód do radości [źródło]

Polecam:

Adnotacja:

kapliczka świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Morgi 13, gmina Suchowola, powiat sokólski, województwo podlaskie;
data wykonania fotografii: 25.09.2020 r. i 20.09.2026 r.