Wizna

Wiznę odwiedziłam dwukrotnie. Za drugim razem weszłam nawet do kościoła, ale rzeźby nie udało mi się zobaczyć.






 

Drewniana ludowa polichromowana figura Jana N. Była obecna na wystawie "Święty Przydrożny" (...). Wysokość 22 cm. Koniec XIX wieku. (...) jest własnością parafii św. Jana Chrzciciela w Wiźnie... [źródło, fotografia]






Adnotacja:

  • rzeźba świętego Jana Nepomucena; 
  • lokalizacja: Wizna, plebania przy kościół pw. św. Jana Chrzciciela, ul. Pawła z Wizny, gmina Wizna, powiat łomżyński, województwo podlaskie; 
  • data wykonania fotografii: 15.05.2021 r. i 9.11.2026 r.

Knyszyn

Na wyjeździe (...) w kierunku Korycina stoi drewniana kapliczka słupowa z rzeźbą św. Jana Nepomucena. Do początku XXI stulecia była to kapliczka kłodowa (...) z trudnego do ustalenia okresu. Być może jej historia sięga początków XX w. Kapliczki wykonane z dębowych, modrzewiowych lub sosnowych kłód obrabianych na kształt czworobocznych słupów były do niedawna charakterystycznym elementem krajobrazu północnego Podlasia... W wydrążonych u góry wnękach znajdowały schronienie ludowe świątki, najczęściej św. Jan Nepomucen i Chrystus Frasobliwy. [źródło, fotografie]

 
 
Poza centrum miejscowości była tu zniszczona drewniana kapliczka z destruktem figury Jana N. Był to poprzednik niedawno odrestaurowanej przez gminę obiektu (...). Widoczna na zdjęciu kapliczka była górnym elementem (klatką) pozostałym ze starej kapliczki słupowej, natomiast stara figura, ze względu na swój stan, zapewne już nie istnieje... [źródło, fotografie]
 
 
 
 
  
 
  
 
 
 
 
 
 

Drewniana słupowa kapliczka z niedawno odrestaurowaną przez gminę figurką Jana N. Nowy obiekt zastąpił starą kapliczkę z destruktem figury JN... [źródło, fotografie]
 
 
 
 
W 2002 roku, podczas uroczystości otwarcia nowej przychodni zdrowia w Knyszynie, ks. abp Stanisław Szymecki wspólnie z ks. dziekanem Alfredem Ignatowiczem dokonali poświęcenia kapliczki św. Jana Nepomucena umieszczonej na dębowym słupie przy ul. Grodzieńskiej. [źródło, str.15] 


 

W centrum miejscowości, przy ulicy Białostockiej, jest druga kapliczka świętego Jana Nepomucena.



 




 
W Kronice parafialnej kościoła knyszyńskiego, autorstwa ks. Kazimierza Cyganka, znalazłam informację na temat ołtarza z obrazem świętego Jana Nepomucena istniejącego do 1912 roku.

Ołtarz Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
Jest drugim ołtarzem bocznym w symetrycznej pozycji do ołtarza św. Antoniego, po prawej stronie od wejścia do kościoła. Jest on identycznie podobny do ołtarza św. Antoniego, z tą tylko różnicą, że figurę Matki Bożej zasuwa się obrazem Matki Boskiej Wniebowziętej. 
Dawniej na tym miejscu stał ołtarz pod innym wezwaniem, a mianowicie pod wezwanie św. Jana Nepomucena i dopiero po 1912 r. ołtarz ten przemianowano na ołtarz Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, albowiem w Inwentarzu z 1912 r. jest mowa jeszcze o ołtarzu św. Jana Nepomucena. Zmiana więc jest niedawna i czy trafna? Raczej nie, albowiem ołtarz Matki Boskiej, chociaż pod innym wezwaniem, jest drugim ołtarzem Matki Boskiej, a stary ołtarz pod pięknym wezwaniem i uświęcony długą tradycją w tym kościele został skasowany. 
(...) Ołtarz ten miał kiedyś portatyl z 1762 r., konsekrowany przez bp. sufragana wileńskiego Tomasza Zienkowicza z napisem: Anno Domini 1762 Mensis 23 Juni, Vilnae in Eccl. Cath. hoc altare portatile consecratum est ab Illustrissimo R. D. Thoma Zienkowicz Eppo Ariopolitano Suffraganeo Albae Russiae Custode Prelato Cath Vilensi Secretario M. D. Litt. Cui impositae sunt Reliquias Sanctorum Eutychii, Iucundi et Innocentii Martyrum. In quorum fidem subscribe et sigillum munio. (…) Antonius Zawadzki Praep. Cap. Vic. Custos. Cathedr. Viln. Roku Pańskiego 1762 23 czerwca w Wilnie w kościele katedralnym ten ołtarz przenośny został konsekrowany przez jego Ekscelencję Tomasza Zienkowicza bp. tytularnego Ariopolitańskiego, sufragana białoruskiego, kustosza prałata katedry wileńskiej, sekretarza Wielkiego Księstwa Litewskiego, do którego włożono relikwie świętych Eutychusa, Jukunda i Innocenego Męczenników. Na dowód czego podpisuje i przykłada pieczęć. (…) Antoni Zawadzki, Prepozyt Kapit., Wik. Kustosz Katedry Wileńskiej. 
Obecnie jest już nowy portatyl, bo tamten uległ złamaniu i jest niezdatny do użytku. 
(...) Obraz św. Jana Nepomucena był malowany na płótnie o wymiarach 2 x 2,5 arszyna i uległ temu samemu losowi, co obraz św. Antoniego. 
(...) Te ołtarze, o ile nie pomylono się w Wizycie Generalnej z 1860 i 1897 r., w których mówi się: „Po prawoj storonie dwa altaria o dwóch stupieniach każdyj. Pierwyj od bolszego altaria, altar św. Antona z obrazom w wyzołoczennych ramach pisanym na połotnie maslannymi kraskami. II altar k wychodnoj dwieri z obrazom bezporocznoho zaczatia Preswiatoj Dewy Marii. Po lewoj storonie kostieła… I od bolszoho altaria altar św. Joanna Nepomucena… II św. Josifa”, stały kiedyś na odwrót, niż dzisiaj, czyli na miejscu ołtarza św. Józefa był ołtarz Matki Boskiej Różańcowej, a na miejscu Matki Bożej Różańcowej stał ołtarz św. Józefa. O ile więc nie zaszła pomyłka w opisie położenia tych ołtarzy, to niezrozumiałą rzeczą jest przestawka tych ołtarzy. [źródło, str.87-88]
 
Polecam: 
 
Adnotacja:
  • dwie kapliczki świętego Jana Nepomucena oraz informacja na temat ołtarza w kościele; 
  • lokalizacja: Knyszyn, ul. Grodzieńska (kapliczka_1), ul. Białostocka 52 (kapliczka_2), kościół pw. św. Jana Apostoła i Ewangelisty (nieistniejący ołtarz), gmina Mońki, powiat moniecki, województwo podlaskie; 
  • data wykonania fotografii: 15.05.2021 r., 3.10.2026 r. i 10.11.2026 r.

Kuczyn

Zupełnie przypadkiem, jadąc gruntową drogą, natrafiłam na ciekawą w kształcie kapliczkę z rzeźbą świętego Jana Nepomucena. Stoi on na wjeździe do wsi Kuczyn (tuż przy tablicy z nazwą miejscowości), na skraju pola.

 

 
 
Ma nietypową, wtórną konstrukcję słupową: na betonowej podstawie osadzono wysoki metalowy słup (rurę), zwieńczony wieloboczną, przeszkloną latarnią nakrytą stożkowym daszkiem z kowalskim krzyżem. Całość otacza niski metalowy płotek. 
 



 
 
Święty przedstawiony jest w tradycyjnym stroju kanonika – na głowie ma wyraźnie zaznaczony biret, a na ramionach zarzuconą pelerynkę (almucję). Postać ukazana jest frontalnie, w statycznej, zwartej bryle charakterystycznej dla rzeźby ludowej. Dłonie świętego złożone są na piersi w geście podtrzymywania krucyfiksu (nie widać krzyża ani palmy męczeńskiej).
Rzeźba cechuje się uproszczonymi proporcjami i prostym modelunkiem twarzy, co wskazuje na lokalny warsztat ludowy. 



Częstą praktyką na wsiach było ratowanie starszych, drewnianych rzeźb ze zniszczonych drewnianych kapliczek słupowych i przenoszenie ich do nowych, trwalszych (metalowych lub murowanych) przeszklonych gablot, aby chronić drewno przed wilgocią. Prawdopodobnie starsza figura została wtórnie zabezpieczona w powojennej metalowej latarni. Trudno określić wiek figurki (przez wąskie szybki niewiele było widać).

Adnotacja:
  • kapliczka świętego Jana Nepomucena; 
  • lokalizacja: Kuczyn, gmina Mońki, powiat moniecki, województwo podlaskie; 
  • data wykonania fotografii: 8.11.2026 r.