Kościół pw. św. Jana Nepomucena na Zamczysku



We wpisie Nepomuki z Suśca wyraziłam chęć powtórnego odwiedzenia Zamczyska w celu zobaczenia stojącego tam pomnika.




Zamczysko (gm. Susiec, pow. Tomaszów Lubelski): na położonym na południowy wschód od Suśca, niedaleko ujścia Jelenia do Tanwi, wzgórzu zwanym "Zamczysko" lub "Kościółek" według legendy miał istnieć zameczek spalony przez Tatarów. W początkach XVII wieku Zamoyscy wznieśli tu drewnianą cerkiew unicką z klasztorem bazyliańskim (osadzonym tu w roku 1740), który wkrótce zamieniono na kościół katolicki pod wezwaniem św. Jana Nepomucena, rozebrany w 1796 lub 1818 roku. Fundatorem był ordynat Tomasz Antoni Zamoyski (zobacz opis kultu ordynata do JN >>), który ufundował także całe wyposażenie tego kościoła, do którego należał między innymi ołtarz główny, cały rzeźbiony, z figurą św. Jana Nepomucena. Program ikonograficzny był bardzo zbliżony do realizowanego później kościoła JN w Zwierzyńcu (zobacz wyżej). Kościół ten nie przetrwał, podobnie jak jego wyposażenie (uwaga: jest teoretycznie możliwe, że część wyposażenia znalazła się w nowym kościele (zobacz wyżej), o którym wiadomo, że przy jego budowie wykorzystano materiał z rozebranego klasztoru). Pewne jest natomiast, że figura Jana N. trafiła do kościoła Zwiastowania NMP w TomaszowLubelskiie (zobacz wyżej) (zobacz spis kościołów pod wezwaniem JN >>) (uwaga: występuje tu konieczna do zweryfikowania nieścisłość i pomieszanie tego obiektu z nieistniejącym kościołem w TomaszowLubelskiie, również zwanym "Na Zamczysku")
 źródło


Około 1,5 godziny drogi od Suśca znajduje się położone w widłach dolin Tanwi i Jelenia, okolone dokoła bagnami wzniesienie o wysokości 246 m n.p.m. zwane Kościółkiem lub też Zamczyskiem. Podczas badań archeologicznych, prowadzonych w 1971 r., natrafiono tu na ślady osadnictwa (ceramika oraz palenisko odsłonięte) z VIII-IX w. Prawdopodobnie miejsce to nie było stale zamieszkiwane, a służyło jedynie za schronienie w czasie najazdów.

Druga faza osadnictwa przypada na XII-XIII w. Na wierzchowinie widoczny jest wał ziemny o wys. 1 m, który jest pozostałością po wczesnośredniowiecznym grodzisku. Ma ono plan owalny i zajmuje obszar ok. 5 ha. Piaszczyste podłoże uniemożliwiło przetrwanie w nienaruszonym stanie reliktów obiektów mieszkalnych, ale zarysy jam, warstwy spalenizny i polepy świadczą o dość intensywnym osadnictwie. Gród leżał z dala od centrów osadniczych, w dość trudno dostępnym terenie, w głębi podmokłych lasów olszowych. Nie miał więc podstaw do gospodarczego rozwoju ze względu na gleby o słabej przydatności do uprawy. Można więc przypuszczać że gród ze względu na położenie miał charakter obronny lub schronieniowy. 

„Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego” podaje że po latach w okresie przed Konfederacją Tyszowiecką (1656 r.) stał tu zamek, którego właścicielami byli Zamojscy. Z danych archiwalnych wynika też, że w pocz. XVII w. Tomasz Zamoyski, wojewoda kijowski wybudował na wzniesieniu drewnianą cerkiew unicką p.w. św. Bazylego wraz z klasztorem bazylianów. Przy cerkwi znajdował się cmentarz o czym świadczą odsłonięte w trakcie badań groby. Zapisy podają: że Tomasz Zamoyski osadzając unickich mnichów „nadał im 4 ćwierci pola, łąk i sadzawek z poddanymi bartnikami wsi Skwarki”. Jednak większość chłopów była wyznania łacińskiego toteż dochody zakonników były zbyt niskie by mogli się utrzymać. Bazylianie wyprowadzili się do monastyru pod Werchratą a cerkiew pozostała pusta. W 1748 r. Tomasz Antoni Zamojski erygował tu kościół pod wezwaniem św. Jana Nepomucena obrządku łacińskiego. Rozebrano go w 1796 r. na polecenie biskupa A. Gołaszewskiego ponieważ groził zawaleniem. Figurę św. Jana Nepomucena i cenniejsze sprzęty z wyposażenia kościoła przeniesiono do świątyni w Tomaszowie Lub. a materiały budowlane do Suśca pod budowę drewnianego kościoła p.w. św. Jana Nepomucena, który powstał około 1800 r.

W czasie powstania styczniowego wzniesienie dawało schronienie walczącym. Podczas II Wojny Św. służyło partyzantom, którzy zbudowali na nim zamaskowane ziemianki. W latach 1942-44 na wzgórzu mszę św. sprawował ksiądz Edward Kołszut ps. „Skowronek”. Ku pamięci na szczycie wzniesienia postawiono pomnik i krzyż. [źródło]



Jelenia do Tanwi, wzgórzu zwanym "Zamczysko" lub "Kościółek" według legendy miał istnieć zameczek spalony przez Tatarów. W początkach XVII wieku Zamoyscy wznieśli tu drewnianą cerkiew unicką z klasztorem bazyliańskim (osadzonym tu w roku 1740), który wkrótce zamieniono na kościół katolicki pod wezwaniem św. Jana Nepomucena, rozebrany w 1796 lub 1818 roku. Fundatorem był ordynat Tomasz Antoni Zamoyski (zobacz opis kultu ordynata do JN >>), który ufundował także całe wyposażenie tego kościoła, do którego należał między innymi ołtarz główny, cały rzeźbiony, z figurą św. Jana Nepomucena. Program ikonograficzny był bardzo zbliżony do realizowanego później kościoła JN w Zwierzyńcu (zobacz wyżej). Kościół ten nie przetrwał, podobnie jak jego wyposażenie (uwaga: jest teoretycznie możliwe, że część wyposażenia znalazła się w nowym kościele (zobacz wyżej), o którym wiadomo, że przy jego budowie wykorzystano materiał z rozebranego klasztoru). Pewne jest natomiast, że figura Jana N. trafiła do kościoła Zwiastowania NMP w TomaszowLubelskiie (zobacz wyżej) (zobacz spis kościołów pod wezwaniem JN >>) (uwaga: występuje tu konieczna do zweryfikowania nieścisłość i pomieszanie tego obiektu z nieistniejącym kościołem w TomaszowLubelskiie, również zwanym "Na Zamczysku")


Na początku XVII w. na wzgórzu powstała cerkiew unicka z klasztorem bazylianów. ufundowana przez Tomasza Zamojskiego. W 1748 r. zamieniono ją na kościół św. Jana Nepomucena , ale z powodu odległego miejsca nie cieszył się dużą frekwencją i w 1796 r. został rozebrany. [źródło, na podanej stronie zamieszczona jest legenda na temat tego miejsca]














Adnotacja:
  • nieistniejący kościół pw. świętego Jana Nepomucena;
  • lokalizacja: Zamczysko, gmina Susiec, powiat tomaszowski, województwo lubelskie;
  • data wykonania fotografii: 20.10.2017 r. i 9.11.2019 r.

Horyszów Polski

Niektóre rzeźby świętego Jana Nepomucena ustawia się na cmentarzach, najczęściej na grobach Janów.



(...) krępa kamienna figura Jana N. na cokole ustawiona jest (wtórnie?) na nagrobku Jana Presza z 1922 roku na tutejszym cmentarzu. Jan jest "skrócony" - uszkodzeniu uległa dolna część postaci... [źródło]  





Adnotacja:
  • figura świętego Jana Nepomucena;
  • lokalizacja: Horyszów Polski, gmina Sitno, powiat zamojski, województwo lubelskie;
  • data wykonania fotografii: 22.10.2019 r.

Lubiejki

Drogi w okolicy Lubiejek są..., a właściwie ich nie ma. 




Błądząc trochę po lesie, trochę po polach, dotarłam w końcu do przytulonej do drzewa kapliczki.




(...) murowana dwuczłonowa kapliczka kryta dwuspadowym daszkiem, a w niej, we wnęce górnego piętra, kamienna figura Jana N. Malowanie kapliczki i figury zmienne w czasie... [źródło]




Na stronie Lubiejki - zdjęcia są zamieszczone fotografie kapliczki z lat 2008-2010 (sprzed i bezpośrednio po remoncie).




Miejsce bardzo malownicze. A do tego jeszcze zapach świeżego siana...




Rozczulające są te znaki drogowe postawione na rozstajach. 


Adnotacja:
  • kapliczka świętego Jana Nepomucena; 
  • lokalizacja: Lubiejki, gmina Milejczyce, powiat siemiatycki, województwo podlaskie; 
  • data wykonania fotografii: 24.09.2020 r.

Wroceń

Do Wrocenia zajechałam bez większych nadziei na odnalezienie rzeźby świętego Jana Nepomucena.



Na stronie nepomuki. pl nie ma dokładnych informacji, dotyczących miejsca przechowywania świątka.
Figura Jana N. pochodząca z Wrocenia jest własnością parafii, dlatego lokalizację tego obiektu przypisuję do tutejszego kościoła (uwaga: źródło mówi o parafii z diecezji białostostockiej, nie precyzując o którą chodzi, należy sprawdzić na miejscu). Jest to ludowa drewniana rzeźba w płaszczu w krzyżyki, z małym krucyfiksem w prawej i palemką w lewej dłoni. Podstawa okrągła, zapewne nieoryginalna. Była obecny na wystawie "Święty Przydrożny" [źródło, fotografia rzeźby]


Kaplica rzymskokatolicka pw. Matki Bożej Miłosierdzia, mimo że ma niewiele lat, wygląda na nieużytkowaną. Nabożeństwa odbywają się w: I piątki miesiąca, 16 listopada i każdą 3. niedzielę miesiąca. [źródło]



Żeby zajrzeć do środka i sprawdzić, czy faktycznie rzeźba stoi w kaplicy, trzeba będzie przyjechać kolejny raz. Okolica piękna i warta odwiedzenia (wieś jest położona tuż nad Biebrzą).

Adnotacja:
  • rzeźba świętego Jana Nepomucena; 
  • lokalizacja: Wroceń, kaplica rzymskokatolicka pw. Matki Bożej Miłosierdzia (?), gmina Goniądz, powiat moniecki, województwo podlaskie; 
  • data wykonania fotografii: 26.09.2020 r.