Tarnowo

(...) w tej miejscowości leżącej już za granicą Kurpi znajduje się Jan N. ufundowany jeszcze w wieku XVIII przez tutejszych dziedziców Ciemieniewskich. Stoi on przy drodze z dworu do wsi Uśnik. Rzeźba jest barokowo-ludowa, drewniana polichromowana, a kapliczka to drewniany kryty gontem brog z 1839 roku. Miejscowa legenda głosi, że figura przypłynęła do nich rzeką gdzieś w XVII wieku (!), zatrzymując się i kręcąc w nurcie, jakby wybierając to miejsce. Wrzucona do wody przez żołnierzy rosyjskich podczas I wojny światowej w cudowny sposób przypłynęła z powrotem. (Źródło: Spotkania z Zabytkami 7/2002). Jest to Nepomuk najklasyczniejszy z klasycznych, jeśli szukacie modelowego przykładu drewnianego Jana w brogowej kapliczce - jedźcie do Tarnowa. Kopia tego obiektu zdobi skansen w Nowogrodzie (...), choć jest też prawdopodobne że to w Tarnowie stoi kopia kapliczki i figury, a oryginały w skansenie w Nowogrodzie. W każdym razie liczba sztachetek w barierce obecnej kapliczki nie zgadza się z tym, co jest na zdjęciu w Katalogu Zabytków Sztuki, nie zgadza się też układ rąk figury (na różnych fotkach są aż trzy wersje!) [źródło]

 

 

Drewniana brogowa kapliczka oparta jest na czterech słupach. Z trzech stron otwarta dwuczłonowymi arkadami wyciętymi w belkach, czwarta strona (tył) jest oszalowana. Oczywiście kapliczka była wielokrotnie odnawiana i zmieniała swój wygląd, np. poprzedni namiotowy dach był blaszany (...), wcześniej był kryty papą, a dawniej gontem. Pierwotnie być może pokrycie stanowiła słoma. Przydrożna kapliczka i rzeźba z Tarnowa stały się wzorem dla kapliczki i rzeźby św. Jana Nepomucena w Skansenie Kurpiowskim w Nowogrodzie... [źródło, fotografie]

 

 

Możliwe, że figura św. Jana w Tarnowie jest starsza od kapliczki, gdyż ma cechy barokowe i jest to barok historyczny, o którego przykłady trudno już w XIX w., a nie tzw. barok ludowy, naśladujący stylowe rzeźby. (...) Jest to klasyczna późnobarokowa, warsztatowa drewniana rzeźba św. Jana Nepomucena, w najpopularniejszym dla niego typie (wywodzącym się z figury na Moście Karola w Pradze) i można ją z dużym prawdopodobieństwem datować na drugą połowę XVIII w. Zagadkę jej pojawienia się w Tarnowie próbuje wyjaśnić legenda, wg której święty przypłynął rzeczką Wszerzecz do Tarnowa i został wyłowiony przez mieszkańców. Jest to typowa nepomucka legenda dotycząca wielu rzeźb św. Jana Nepomucena. W tym wypadku ziarna prawdy można doszukiwać się w tym, że kapliczka i rzeźba prawdopodobnie nie powstały w tym samym czasie, lecz fundowano kapliczkę pod przywiezioną skądś przez właściciela wsi rzeźbę. Mieszkańcy opowiadają też, że podczas I wojny światowej wrzucony do wody przez żołnierzy rosyjskich św. Jan w cudowny sposób przypłynął z powrotem. Podobno też kilkadziesiąt lat temu figurę zmyła do rzeki powódź, ale święty nie chciał opuścić Tarnowa i nie odpłynął. Można też usłyszeć we wsi powiedzenie: Odsunął się jak św. Jan od Tarnowa. Wzięło się ono stąd, że niegdyś blisko kapliczki nie było zabudowań i stała ona jakby w oddali od wsi.  [źródło, fotografie]

 

 

Polecam:

•  Brogowe kapliczki św. Jana Nepomucena w Tarnowie i Nowogrodzie;
•  Kapliczka św. Jana Nepomucena w Tarnowie.

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Tarnowo, gmina Miastkowo, powiat łomżyński, województwo podlaskie;
• data wykonania fotografii: 30.03.2026 r. 

Siarcza Łąka

Na stronie nepomuki.pl opisana jest historia kapliczek nepomuckich w Siarczej Łące.

Przy drodze i nad ciekiem wodnym, ocieniona drzewami, stała dawniej skromna kapliczka z ciemnego drewna, kryta dwuspadowym daszkiem. Wewnątrz była zapewne figura Jana N. Zniknęła ona przed rokiem 2004 - kradzież? transfer do muzeum? W roku 2007 uznano kapliczkę widać za mało reprezentacyjną, bo wybudowano obok nową ceglaną, a stara wkrótce zniknęła. [źródło, fotografie]

Na miejscu starej, drewnianej kapliczki (...), w roku 2007 wybudowano obok nową ceglaną kapliczkę. Z kolei w roku 2009 OBOK niej ustawiono współczesną figurę Jana N. wydłubaną z jednego kloca drewna przez Stanisława Bacławskiego (...). Zaopatrzono ją w dwuspadowy daszek zwieńczony rogami. Być może nowa figura zjawiła się tutaj po stracie starej, a że zrobiono ją (pozyskano gotową?) zbyt dużą jak na gabaryty nowej kapliczki - znalazła swe miejsce obok niej. [źródło, fotografie]

 

Najstarszej drewnianej kapliczki nie widziałam, kapliczka z 2007 roku jest w dobrym stanie, ale wnętrze wymaga uporządkowania.

Niestety, figury świętego Jana Nepomucena nie zastałam na swoim miejscu. Być może wzięto ją do renowacji, a może komuś się bardzo spodobała...

Adnotacja:

• kapliczka ponepomucka i puste miejsce po figurze świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Siarcza Łąka, gmina Kadzidło, powiat ostrołęcki, województwo mazowieckie;
• data wykonania fotografii: 29.03.2026 r. 

Jazgarka

Była tu niegdyś drewniana słupowa kapliczka z początku XX wieku. Została ona zastąpiona solidną domkową budowlą z czterospadowym dachem/ Wewnątrz jest figura Jana autorstwa Łukasza Raczkowskiego, wysokości 150 cm, drewno wierzbowe... [źródło]

 

 

Poniżej fotografia rzeźby świętego Jana Nepomucena z kapliczce w Jazgarce wykonana pod koniec lat 60. XX wieku.

[źródło]

 

 Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Jazgarka, gmina Kadzidło, powiat ostrołęcki, województwo mazowieckie;
• data wykonania fotografii: 28.03.2026 r. 

Szczepankowo

W kościele pw. św. Wojciecha Biskupa i Męczennika w zwieńczeniu ołtarza bocznego w prawej nawie (...) jest rzeźba św. Jana Nepomucen z XVIII wieku, jedna z pierwszych na tych terenach. Figura jest srebrno-złota, w birecie i z dużym krzyżem w prawej ręce. Gest lewej sugeruje, że kiedyś tkwiła w niej palma, bądź krucyfiks był inaczej ułożony. U stóp Jana dwie główki anielskie i kilka srebrnych chmurek, za nim, na tle okna, złote promienie... [źródło]

 

 

Poniżej fotografie świątyni.

 

Polecam: Kościół św. Wojciecha Biskupa i Męczennika w Szczepankowie. 

Adnotacja:

• rzeźba świętego Jana Nepomucena w zwieńczeniu ołtarza;
• lokalizacja: Szczepankowo, kościół pw. św. Wojciecha Biskupa i Męczennika, gmina Śniadowo, powiat łomżyński, województwo podlaskie;
• data wykonania fotografii: 30.03.2026 r. 

Golanka

Na stronie nepomuki.pl jest mowa o dwóch kapliczkach w Golance, w których mogła stać rzeźba świętego Jana Nepomucena.

Kapliczka nad rzeczką, a może tylko rowem melioracyjnym. Czy rezydowała w niej niegdyś figura przechowywana dziś w Muzeum Regionalnym w Ostrołęce (...), która była obecna na wystawie "Święty Przydrożny" [nr kat. 27][MOO/E/2858]? Jest to Nepomuk z II połowy XIX wieku z pięknym czerwonym płaszczem z wyrzezanymi w rozczulająco naiwny sposób ogonkami gronostajów, niegdyś w zakrystii w Kadzidle, potem jako jedyny został w Kadzidle po transferze innych Janów do muzeum i był eksponowany w tamtejszym miniskansenie - zagrodzie kurpiowskiej. Cechą charakterystyczna jest uszkodzony nos. Rzeźba jest duża - 139 cm. Wątpliwości dotyczące tego obiektu są liczne i trudne do rozstrzygnięcia. W KZSwP opisano dwie drewniane kapliczki przydrożne: 1) usytuowana nad rzeką, oszalowana prostokątna, kryta dachem dwuspadowym; 2) czworoboczna oszalowana, z wnęką zwieńczoną łukiem mauretańskim. Pytanie: która z nich zawierała w sobie tę 139 centymetrową rzeźbę? I która z dwóch dzisiejszych jest jej następczynią? Jedna z aktualnie istniejących jest pomalowana na czerwono, z czterospadowym dachem, przeszklona i zawiera figurkę MB i obraz. Stoi koło współczesnej rzeźby St. Bacławskiego (zobacz niżej). Druga - to drewniana oszalowana czworokątna, z dwuspadowym daszkiem i z fantazyjnie wyciętym otworem - czy jest to ta "z wnęką zwieńczoną łukiem mauretańskim"? Kwestia bardzo trudna do rozstrzygnięcia... [źródło, fotografie]

 

 

 

Poniżej fotografie kapliczki nad rzeką Rozogą.

 

Za rzeką Rozogą, na granicy z Kadzidłem, obok starej kapliczki ponepomuckiej (...) wystawiono nową, kłodową, z płaskorzeźbą Jana N. autorstwa Stanisława Bacławskiego... [źródło]

 

 

Na blogu Kapliczki, krzyże i figury przydrożne znalazłam informacje na temat powyższych kapliczek.

Jeszcze w 1983 r. Katalog zabytków sztuki w Polsce (t. 10, zeszyt 11) uznawał za godne wyróżnienia cztery kapliczki.

• Drewniana kapliczka domkowa nad rzeką (właściwie nad kanałem prowadzącym do rzeczki Rozłogi), oszalowana, prostokątna, kryta dachem dwuspadowym. 
• Drewniana kapliczka domkowa, czworoboczna, oszalowana, z wnęką zwieńczoną krzyżem mauretańskim...

Kapliczki domkowe miały swoich mieszkańców. Ta nad rzeką św. Jana Nepomucena, który  znajduje się (2004 r.) w Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce. Jest to dębowa, polichromowana rzeźba (...) o wys. 145 cm nieznanego autora z II poł. XIX w.  Nie wiadomo jaki święty znajdował się w drugiej kapliczce (są tam współczesne dewocjonalia - 2001 r.).

W lutym 2008 r. przy nepomuceńskiej kapliczce nad Rozłogą (...) stanął nowy św. Jan Nepomucen w kłodowej kapliczce. Twórcą jest rzeźbiarz Stanisław Bacławski z Czarni. Obok starej drewnianej kapliczki ufundowana została też nowa murowana, starająca się stylem nawiązać do zabytkowej sąsiadki. [źródło, fotografie]

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena i dwie (?) kapliczki ponepomuckie;
• lokalizacja: Golanka, gmina Kadzidło, powiat ostrołęcki, województwo mazowieckie;
• data wykonania fotografii: 28.03.2026 r.