Kapliczka świętego Jana Nepomucena stoi przy drodze wojewódzkiej DW 856 na trasie Stalowa Wola – Annopol.
Kapliczka murowana z czerwonej cegły, wnękowa, zwieńczona daszkiem dwuspadowym, na otynkowanym cokole. Na daszku zamocowany jest metalowy krzyż. W głównej części od frontu znajduje się otwór ok. 1000 x 500 zakończony łukiem zaś w bocznych ścianach dwa otwory mniejszych rozmiarach. Wewnątrz wnęki, na tylnej ścianie powieszony jest krzyż oraz postawione są dwie figury Matki Bożej. [źródło, fotografia, opis z dnia ]
Najbardziej znany obiekt, to właśnie kapliczka św. Jana. (...) w latach 70–tych festynowi wandale z Nowin wracając z festynu w Pniowie zdewastowali tę kapliczkę i figura św. Jana została wówczas zniszczona. Poprzedni proboszcz wówczas ufundował tam figurkę Matki Boskiej. Myślę, że jest czas w tym roku żeby przywrócić dawne znaczenie i charakter tego obiektu. W tamtym miejscu, w okresie XIX wieku znajdował się cmentarz choleryczny tak zwany, gdzie grzebano ofiary epidemii cholery. Kilka takich fal tych epidemii także przez nasz teren się przewinęło. Najbardziej tragiczna w skutkach była epidemia z roku 1831, miała ona związek z powstaniem styczniowym. Ale także w latach 70–tych XIX wieku ta cholera wracała tutaj kilkakrotnie i z przyczyn higienicznych grzebano ofiary tego typu epidemii z dala od cmentarzy oficjalnych, tak zwanych grzebalnych. Przy cmentarzach cholerycznych stawiano krzyże. Taki drewniany krzyż najprawdopodobniej stał również w tamtym miejscu gdzie ta kapliczka dzisiaj się znajduje. Oczywiście z czasem, kiedy, ten krzyż zmurszał czy zawalił się wystawiono tę kapliczkę. [źródło, pomyłka w datowaniu]
Naprzeciwko obecnie stojącej kapliczki w lesie obok drogi w roku około 1852 grzebano zmarłych na cholerę. Wiem to z opowiadań mojej babci. W latach dwudziestych poprzedniego wieku na skraju lasu, w tym miejscu stał drewniany słup, a na nim figurka Pana Jezusa Zmartwychwstałego. Obok tego miejsca przechodziłam chodząc do szkoły. W latach trzydziestych figurka ta zaginęła. Nowy słup, na którym pod daszkiem umieszczona była figura Św. Jana Chrzciciela został postawiony po przeciwnej stronie drogi, w miejscu obecnej kapliczki. Słup z figurką św. Jana Chrzciciela zniknął w latach pięćdziesiątych. Natomiast w tym miejscu na sośnie ktoś umieścił obrazek, który też po pewnym czasie zaginął. W roku 1959 lub 1960 została zbudowana i poświęcona murowana kapliczka z umieszczoną w niej figurką św. Jana Nepomucena. Budowę kapliczki zainicjował i poświęcił ks. proboszcz Leon Trojnar. Było to w tym samym czasie co poświęcenie odbudowanego po wojnie kościoła w Pniowie. W roku 1969 lub 1970 była procesja pod kapliczkę na Dni Krzyżowe. Pod koniec lat osiemdziesiątych figurka ta została zniszczona. Na ścianie kapliczki powieszono obrazek Matki Bożej Częstochowskiej. W październiku 1996 r. w kapliczce została umieszczona figurka Matki Bożej Niepokalanej, ponieważ obraz Matki Bożej uległ zniszczeniu. Figurkę tę po bardzo krótkim czasie, może po kilku dniach, ktoś rozbił o ściany kapliczki. Następna ustawiona figura gipsowa Matki Bożej uległa zniszczeniu - popękała i rozsypała się. W chwili obecnej stoi tam trzecia gipsowa figurka Matki Bożej Niepokalanej ustawiona w lipcu 2013 r. [źródło, informacje z dnia 17.03.2014 r.]
Przy okazji dziękuję panom policjantom za pomoc w odczytaniu mapy i zlokalizowaniu kapliczki.
Adnotacja:
kapliczka świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Pniów, DW 856, gmina Radomyśl nad Sanem, powiat stalowowolski, województwo
podkarpackie;
Kapliczka w Ośrodku Edukacji Ekologicznej Lasy Janowskie w Janowie Lubelskim powstała na wzór kapliczki stojącej do września 2024 roku w Momotach Dolnych.
Poprzez zniszczenie starej kapliczki i zabranie rzeźby Nepomucena,
region stracił coś wyjątkowego. Stara kapliczka była unikatowa, nie była
jedną z wielu podobnych, ale była wyjątkowa, w całej Polsce nie było
takiej. Zmieniono ją na jedną z wielu klonów kapliczkowych,
produkowanych jak z fabrycznego taśmociągu. Tamta miała duszę, każdy kto
ją spotkał nie przechodził obojętnie. Różne były o niej zdania, ale
niezaprzeczalnie przyciągała uwagę. Poza tym była ona ściśle związana z
Momotami, ponieważ rzeźbę Nepomucena wykonał lokalny ludowy artysta,
który miał swój niepowtarzalny styl. To dodatkowo sprawiało, że
kapliczka i umieszczona w niej stara rzeźba Nepomuka była wyróżnikiem
regionu. Zniszczono kawałek historii kulturowej Momot. [źródło]
Św. Jan Nepomucen Szczepana Kołpy jest tak bosko ludowo prymitywny, że
aż genialny. Inny niż wszystkie Nepomuki i dlatego piękny,
niestandardowy, niesymetryczny, wręcz niezamierzenie awangardowy.
Chcemy, aby wrócił do Momot, do nowej, odtworzonej na wzór poprzedniej
kapliczki. [źródło]
Rzeźba św. Jana Nepomucena autorstwa ludowego twórcy Szczepana Kołpy
z Momot Dolnych, zawsze wzbudzała sporo wrażeń i emocji, od zachwytów
po śmiech. Ci, którzy mogli ją do niedawna oglądać w kapliczce przy
szosie między Momotami Dolnymi a Momotami Górnymi, niejednokrotnie nie
wiedzieli też co o niej sądzić. Część mieszkańców Momot była z niej
dumna, bo Szczepan Kołpa miał niepowtarzalny, oryginalny ludowy styl,
nie było drugiego takiego w Polsce, a część się jej zwyczajnie
wstydziła, bo rzeźba była dla nich pokraczna i cudaczna jak na wizerunek
świętego. [źródło]
Poniżej fragment opinii na temat figury świętego Jana Nepomucena, wydanej przez dr hab. Łukasza Smyrskiego, profesora PAN z Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie.
Figura św. Jana Nepomucena autorstwa Szczepana Kołpy reprezentuje
wszystkie cechy charakterystyczne dla stylu religijnej sztuki ludowej.
Rzeźba została wykonana z jednego kloca, jest prosta w formie,
statyczna, zachowuje równowagę ciężaru bryły, zawiera podstawowe
elementy ikonograficzne, charakteryzuje ją brak właściwych proporcji i
schematów. Ale nieporadność techniczną w pełni rekompensuje
niepowtarzalność rzeźby, oryginalność artystyczna, potrzeba tworzenia
„Bożych pomników”, a przede wszystkim szczera i wyjątkowa ekspresja
religijnej wypowiedzi. Rzeźba z Momotów Górnych jest unikalnym zabytkiem
z zakresu sztuki ludowej. [źródło]
Dzięki zaangażowaniu miłośników regionalnej historii i kultury oraz
przy wsparciu darczyńców z grupy FB „Lasy Janowskie, Lipskie i okolice”
udało się nie tylko odbudować kapliczkę na wzór starej, ale także
przywrócić jej duszę. Rzeźba św. Jana Nepomucena z 2001 r. autorstwa
Szczepana Kołpy, artysty z Momot Dolnych, którego dzieło wyróżnia się
głębokim wyczuciem formy i szacunkiem dla tradycji, została przywrócona i
nadal będzie hipnotyzować przechodniów. [źródło]
lokalizacja: Janów
Lubelski_Ośrodek Edukacji Ekologicznej Lasy Janowskie, ul. Bohaterów Porytowego Wzgórza 35, gmina Janów Lubelski, powiat
janowski, województwo lubelskie;
Przed kościołem św. Andrzeja, pod lipą, (...) stoi figura
Jana N. z I połowy XIX wieku. W maju 2015 figura poddana została
renowacji i oczyszczono ją z wszelkich przemalowań... [źródło, fotografie]
Adnotacja:
figura świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Borów, gmina Annopol, powiat kraśnicki, województwo lubelskie;