Nepomuckim szlakiem

Wyk

Drewniany Jan N. w kapliczce domkowej z blaszanym czterospadowym dachem zwieńczonym krzyżem. Srebrna komża, na niej czarna peleryna i czerwona stuła, w rękach krzyż i srebrna palma. Biret. Rzeźba ustawiona na okrągłej podstawie. Całość otoczona płotkiem ze sztachet, usytuowana przy drodze nad strugą, w grupie wierzb... [źródło]

Na stronie nepomuki.pl zamieszczona jest jeszcze informacja na temat rzeźby pochodzącej z Wyku.

W archiwalnym numerze pisma "Polska Sztuka Ludowa" znalazłem informacje i zdjęcie nieznanego mi do tej pory drewnianego 40-centymetrowego Jana N. wykonanego w 1963 roku przez Jana Sęka z kloca lipy. Jego cechą charakterystyczną są tworzące wzór trójkąta ukośnie nacięcia na otoku biretu. [źródło, fotografia]

Adnotacja:

kapliczka świętego Jana Nepomucena i informacja na temat rzeźby;
lokalizacja: Wyk, gmina Zbójna, powiat łomżyński, województwo podlaskie;
data wykonania fotografii: 30.03.2026 r.

Wach

Przy drodze i nad ciekiem wodnym, stoi malowana na czerwono drewniana kapliczka przydrożna. Zastąpiła ona na tym miejscu starszą z XIX wieku, konstrukcji zrębowej, krytą namiotowym drewnianym daszkiem. Figurę Jana N. o wysokości 1 metra skradziono już przed 1964 rokiem, co wyczytać można w "Katalogu Zabytków Sztuki PAN", tom X - powiat ostrołęcki z 1983 roku. [źródło, stare fotografie]

W kapliczce nadal nie ma Nepomuka. Szkoda... Na pocieszenie - buziaczek :)

Adnotacja:

kapliczka ponepomucka;
lokalizacja: Wach, gmina Kadzidło, powiat ostrołęcki, województwo mazowieckie;
data wykonania fotografii: 29.03.2026 r.

Dobry Las

Na stronie nepomuki.pl zamieszczony jest dokładny opis kolejnych zmian wyglądu kapliczki wraz z bogatą dokumentacją fotograficzną.

(...) przy drodze do mostu, jest piękny drewniany Jan N., dawniej w ładnej kapliczce z półokrągłymi drzwiami i oknami. Była to konstrukcja raczej powojenna, lecz pełna uroku. Otwory kapliczki zamknięto oknami po roku 1984, wtedy też pomalowano ją na kolor "jasny orzech". Czterospadowy dach był kryty papą, z toczonym krzyżykiem na szczycie. Niestety, podczas wizyty w tym miejscu 2009-06-03 stwierdziłem, że kapliczka przeszła metamorfozę w duchu modernizacji i malinowego gustu - jest to teraz całkiem nowy, raczej brzydki obiekt, pozbawiony proporcji, pomalowany na dziwny odcień czerwieni, szalowany, pokryty nieładną dachówką bitumiczną. W dodatku niedostępny z powodu siatki ogrodzeniowej, psów i płotka otaczającego kapliczkę. A więc dwa remonty, każdy oznaczał zmianę na gorsze! Sama figura jest, zdaje się, w dobrym stanie, zniknął natomiast szczyt zastąpiony topornym krzyżykiem. [źródło, stare fotografie]

Adnotacja:

kapliczka świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Dobry Las, gmina Zbójna, powiat łomżyński, województwo podlaskie;
data wykonania fotografii: 30.03.2026 r.

Sul

Nad Szkwą, przy szosie z Kadzidła do Łysych, niedaleko wsi Szafranki stoi współczesna figura Jana N. z roku 2008. Wykonano go z surowego drewna, a jest to figura o wysokości ponad 2 metry wysokości. Autorem jest Stanisław Bacławski z Czarni... [źródło, fotografie bez daszka]

Adnotacja:

figura świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Sul, gmina Kadzidło, powiat ostrołęcki, województwo mazowieckie;
data wykonania fotografii: 28.03.2026 r.

Tarnowo

(...) w tej miejscowości leżącej już za granicą Kurpi znajduje się Jan N. ufundowany jeszcze w wieku XVIII przez tutejszych dziedziców Ciemieniewskich. Stoi on przy drodze z dworu do wsi Uśnik. Rzeźba jest barokowo-ludowa, drewniana polichromowana, a kapliczka to drewniany kryty gontem brog z 1839 roku. Miejscowa legenda głosi, że figura przypłynęła do nich rzeką gdzieś w XVII wieku (!), zatrzymując się i kręcąc w nurcie, jakby wybierając to miejsce. Wrzucona do wody przez żołnierzy rosyjskich podczas I wojny światowej w cudowny sposób przypłynęła z powrotem. (Źródło: Spotkania z Zabytkami 7/2002). Jest to Nepomuk najklasyczniejszy z klasycznych, jeśli szukacie modelowego przykładu drewnianego Jana w brogowej kapliczce - jedźcie do Tarnowa. Kopia tego obiektu zdobi skansen w Nowogrodzie (...), choć jest też prawdopodobne że to w Tarnowie stoi kopia kapliczki i figury, a oryginały w skansenie w Nowogrodzie. W każdym razie liczba sztachetek w barierce obecnej kapliczki nie zgadza się z tym, co jest na zdjęciu w Katalogu Zabytków Sztuki, nie zgadza się też układ rąk figury (na różnych fotkach są aż trzy wersje!) [źródło]

Drewniana brogowa kapliczka oparta jest na czterech słupach. Z trzech stron otwarta dwuczłonowymi arkadami wyciętymi w belkach, czwarta strona (tył) jest oszalowana. Oczywiście kapliczka była wielokrotnie odnawiana i zmieniała swój wygląd, np. poprzedni namiotowy dach był blaszany (...), wcześniej był kryty papą, a dawniej gontem. Pierwotnie być może pokrycie stanowiła słoma. Przydrożna kapliczka i rzeźba z Tarnowa stały się wzorem dla kapliczki i rzeźby św. Jana Nepomucena w Skansenie Kurpiowskim w Nowogrodzie... [źródło, fotografie]

Możliwe, że figura św. Jana w Tarnowie jest starsza od kapliczki, gdyż ma cechy barokowe i jest to barok historyczny, o którego przykłady trudno już w XIX w., a nie tzw. barok ludowy, naśladujący stylowe rzeźby. (...) Jest to klasyczna późnobarokowa, warsztatowa drewniana rzeźba św. Jana Nepomucena, w najpopularniejszym dla niego typie (wywodzącym się z figury na Moście Karola w Pradze) i można ją z dużym prawdopodobieństwem datować na drugą połowę XVIII w. Zagadkę jej pojawienia się w Tarnowie próbuje wyjaśnić legenda, wg której święty przypłynął rzeczką Wszerzecz do Tarnowa i został wyłowiony przez mieszkańców. Jest to typowa nepomucka legenda dotycząca wielu rzeźb św. Jana Nepomucena. W tym wypadku ziarna prawdy można doszukiwać się w tym, że kapliczka i rzeźba prawdopodobnie nie powstały w tym samym czasie, lecz fundowano kapliczkę pod przywiezioną skądś przez właściciela wsi rzeźbę. Mieszkańcy opowiadają też, że podczas I wojny światowej wrzucony do wody przez żołnierzy rosyjskich św. Jan w cudowny sposób przypłynął z powrotem. Podobno też kilkadziesiąt lat temu figurę zmyła do rzeki powódź, ale święty nie chciał opuścić Tarnowa i nie odpłynął. Można też usłyszeć we wsi powiedzenie: Odsunął się jak św. Jan od Tarnowa. Wzięło się ono stąd, że niegdyś blisko kapliczki nie było zabudowań i stała ona jakby w oddali od wsi. [źródło, fotografie]

Polecam:

Adnotacja:

kapliczka świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Tarnowo, gmina Miastkowo, powiat łomżyński, województwo podlaskie;
data wykonania fotografii: 30.03.2026 r.