Fajsławice_odpust

Kościół parafialny pw. św. Jana Nepomucena, wzniesiony w latach 1791-1795 z fundacji Bielskich, według projektu Joachima Hempla. W 1915 r. podczas działań wojennych obiekt uległ uszkodzeniu. W latach 1916-1920 został odbudowany dzięki staraniom ks. E. Krzywickiego. Jest przykładem późnobarokowej architektury sakralnej z przełomu XVIII i XIX wieku. Wpisany do rejestru zabytków wraz z dzwonnicą oraz pomnikami i drzewostanem. [źródło, str.83] 

 

(...) przy szosie nr 17 kościół parafialny pod wezwaniem Jana N. ufundowany w latach 1791-95 przez Wojciecha Saryusza Bielskiego i żonę Franciszkę, na miejscu poprzedniego spalonego w 1788 roku, też zresztą pod wezwaniem JN. Jest to dzieło architekta Joachima Hempla. Wewnątrz ołtarz i obraz nepomucki, wykonane po roku 1916. Pierwszy kościół był drewnianą budowlą wybudowaną w 1757 roku (pierwsze nabożeństwo odbyło się tu 11 listopada), z fundacji ówczesnych właścicieli miejscowości, podstolego lubelskiego Konstantego z Ołtarzewa Ołtarzewskiego wraz z małżonką Anną z Obrachcic Bielską. Trzy lata wcześniej (1754) sporządzono akt erekcyjny parafii pw. św. Jana Nepomucena... [źródło]

Kościół zbudowany w l.1791-95, zapewne wg proj.arch.Joachima Hempla.
Reprezentuje fazę przełomu stylowego baroku i klasycyzmu w wydaniu prowincjonalnym. Poważnie zniszczony w czasie I wojny światowej, odbudowany w l. 1916-1920.
Pierwszy kościół drewniany został wzniesiony w 1757 r., spalony w 1778. Obecny zbudowany w l. 1791-95 z fundacji ówczesnych właścicieli majątku, Wojciecha Franciszki Bialskich, zapewne wg proj. puławskiego arch. Joachima Hempla, wzorowany na nieco wcześniejszym kościele w Magnuszewie tegoż architekta. Kościół spalony podczas działań wojennych w lipcu 1915 r. (zniszczony całkowicie dach i wnętrze, zachowane zasadnicze mury), odbudowany w l. 1916-1920. [źródło, fotografie]

 

Najwcześniej kult świętego jest odnotowywany w Fajsławicach. W 1754 r. sporządzono akt erekcyjny parafii pw. św. Jana Nepomucena w Fajsławicach. Pierwsze nabożeństwo we wzniesionym wówczas drewnianym kościele odbyło się dnia 11 listopada 1757 roku i tę datę przyjmuje się za początek funkcjonowania parafii. Fundatorami nowo wybudowanego kościoła oraz pomysłodawcami jego patrocinium byli ówcześni właściciele miejscowości, podstoli lubelski Konstanty z Ołtarzewa Ołtarzewski wraz z małżonką Anną z Obrachcic Bielską.

Wyrazem nabożeństwa dla męczennika było sprowadzenie do nowo wybudowanego kościoła jego relikwii, co znacząco wpłynęło na upowszechnienie kultu. Jest ona umieszczona w XVIII-wiecznym relikwiarzu, w przeszklonej promienistej glorii. 

Z powodu pożaru w 1788 roku, nie zachowało się wyposażenie tego pierwszego kościoła. Brakuje informacji na temat wizerunków św. Jana Nepomucena, które znajdowały się w środku, ale można przypuszczać, że patronowi był poświęcony ołtarz główny. 

Nowy kościół wybudowano w latach 1791- 1795 i zadbano, aby w jego wyposażeniu znalazły się wyobrażenia św. Jana Nepomucena. W eklektycznym ołtarzu głównym, z umieszczonym pośrodku wizerunkiem Chrystusa z Sercem Gorejącym, znajdują się po bokach obrazy przedstawiające św. Teresę od Dzieciątka Jezus po jednej stronie i św. Jana Nepomucena po drugiej stronie. Męczennik jest przedstawiony na tle zabudowań, z mostem na rzece na pierwszym planie. Stoi ubrany w strój kapłański, z krucyfiksem i palmą symbolizującą jego męczeństwo. [źródło, str. 59-60]

 

 

 

    

 

Fotografia obrazu widnieje na okładce książki Adama Polskiego i ks. Władysława Wójtowicza pt. "Zarys dziejów parafii Fajsławice".

 

 

Wyrazem kultu patrona jest przechowywany na plebanii parafialnej obraz. Św. Jan Nepomucen jest ukazany na jednolitym tle, jako młodzieniec, w stroju kapłańskim. Jego uniesioną do góry głowę otacza nimb z dziewięciu gwiazd. Męczennik trzyma w jednej dłoni krucyfiks i palmę męczeństwa, a drugą dłoń składa na ustach. To ujęcie nawiązuje do wydarzenia z życia św. Jana, kiedy podczas tortur dochował tajemnicy spowiedzi. [źródło, str. 60]

 

(...) w zbiorach parafii św. Jana Nepomucena jest jeszcze jeden obraz przedstawiający JN. Jan jest tutaj młodzieniaszkiem, nie ma zarostu, zdobi go dziewięć (!) gwiazd i trzyma palec na ustach. Tonacja czerwono-brązowa. Być może jest to ten sam obraz, który wisiał niegdyś w ołtarzu kaplicy grobowej Hakeszmida? [źródło, fotografia]

 

(...) w kościele parafialnym p.w. JN (...) przechowuje się relikwie Jana Nepomucena! Relikwiarz jest przedmiotem adoracji podczas dorocznego odpustu, czego świadkiem był A.P. Cechy relikwiarza:

Materiał: srebro złocone, trybowane, odlew, szkło barwione szlifowane

Styl: barok

Powstanie: przed 1750 r.

Wymiary: 54x23x0

Stan zachowania: Dobry. Gloria zapewne późniejsza. Krzyż wieńczący z mosiądzu, wtórny. Brak jednego kamienia na rewersie... [źródło, fotografie]

 

Drugiego obrazu i relikwiarza nie widziałam, ale za to mogłam sfotografować (...) feretron z obrazem Jana Nepomucena, który obnoszony jest w procesji podczas dorocznego odpustu... [źródło, fotografia] 

 

    

Odpust w parafii pw. św. Jana Nepomucena w Fajsławicach odbywa się w pierwszą niedzielę po 21 maja. W trakcie nabożeństwa odmawiane są specjalne modlitwy i śpiewane są okazjonalne pieśni, nawet ksiądz ma ornat z wyszytym wizerunkiem świętego.

 

 

 

 

A po odpuście...

 

 

Polecam:  

• Parafia św. Jana Nepomucena w Fajsławicach [opis i fotografie];
• STRATY I ZNISZCZENIA PONIESIONE W ZABYTKACH NIERUCHOMYCH W OKRESIE I WOJNY ŚWIATOWEJ [str.67-68].
  

 Adnotacja:

• kościół pw. świętego Jana Nepomucena wraz z ołtarzem, obrazami, feretronem i relikwiami;
• lokalizacja: Fajsławice, gmina Fajsławice, powiat krasnostawski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 2021 r. i 26.05.2024 r.

Policzna

(...) w neogotyckim, trójnawowym kościele parafialnym św. Stefana zbudowanym w latach 1889-1894 według projektu Jerzego Wernera, jest ołtarz św. Jana Nepomucena, a w dzień Świętego odbywa się tam odpust. Kościół ten wybudowano zresztą na miejscu starszego, drugiego z kolei na tym miejscu, z roku 1744, pod wezwaniem Antoniego Padewskiego i Jana N. Pamiątka po starym kościele i jego wezwaniu jest współczesny (1990) fresk nepomucki autorstwa Wojciecha Wdowskiego z Radomia. Jan przedstawiony jest na tle miejscowej świątyni, widać też Pałac Przeździeckich i staw w Policznie. W lewym skrzydle transeptu umieszczono ołtarz z rzeźbą św. Jana Nepomucena (do zbadania pozostaje, czy był to ten sam, który istniał we wcześniejszej świątyni - lecz źródła raczej wskazują na styl neogotycki. Być może zachowano tylko starą figurę... [źródło, fotografia]

 

Kościół był, niestety, zamknięty.

(...) przy stawie stała niegdyś stara drewniana brogowa kapliczka z barokową figurką św. Jana Nepomucena z XVIII wieku. Jak wyglądała stara drewniana kapliczka wiemy z rysunku Adolfa Szyszko-Bohusza. Niestety, stara budowla została zastąpiona nową, a rzeźba współczesną figurą Jana N. (...). Nie wiem, co stało się ze starą rzeźbą... [źródło, fotografia, rysunek]

 

(...) murowana z cegły kapliczka z dwuspadowym daszkiem na miejscu starej drewnianej (...). Wewnątrz umieszczono współczesną figurkę św. Jana Nepomucena wykonaną zapewne z tworzywa czy żywicy. Figura przedstawia Jana w jego zwykłym stroju bogato zdobionym fałdami, frędzlami i języczkami na sobolim futrze mantoletu, w birecie spod którego wysuwa się lok, w półotwartymi ustami. Można tylko przypuszczać, że została wykonana jako odległe naśladownictwo tej starej... [źródło] 

 

Adnotacja:

• fresk, ołtarz z rzeźbą świętego Jana Nepomucena w kościele oraz kapliczka;
• lokalizacja: Policzna, kościół pw. św. Stefana, gmina Policzna, powiat zwoleński, województwo mazowieckie;
• data wykonania fotografii: 7.07.2024 r.

Nepomuki ze Studzienicznej

W artykule Józefy Drozdowskiej pt. "Kapliczki św. Jana Nepomucena na terenie powiatu augustowskiego" [w: Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego nr 12, Białystok 2006, str. 159-160] znalazłam opis i fotografie kapliczki z 2005 r.

Początki kultu św. Jana Nepomucena w Studzienicznej, znanym Sanktuarium Matki Bożej Studzieniczańskiej, Matki Kościoła, sięgają XVIII wieku. Wówczas przebywający w tym miejscu pustelnik Wincenty Murawski, udawszy się do Rzymu, uzyskał od papieża Piusa VI cztery odpusty zupełne. Przypadały one na uroczystości: Zielonych Świąt, św. Anny, św. Tekli i św. Jana Nepomucena. Ten ostatni, chociaż w historii tego miejsca miał drugorzędne znaczenie (według informacji ks. prof. Witolda Jernielitego gromadził mniej wiernych, niż pozostałe odpusty. Bywał więc przenoszony na najbliższą niedzielę, a w 1931 roku został zaniechany), współcześnie jest nadal kultywowany. Ks. prałat Zygmunt Kopiczko wprowadził codzienną modlitwę do św. Jana Nepomucena podczas wieczornego apelu.

     

     

Wincenty Murawski, poza uzyskanymi odpustami, w 1782 roku przywiózł do Studzienicznej obraz św. Jana Nepomucena i umieścił go, wraz z obrazami innych świętych przywiezionych z Włoch, w ówczesnym kościele. Obraz do dzisiaj znajduje się w drewnianym kościele parafialnym pw. Matki Boskiej Szkaplerznej z 1847 roku, zbudowanym z fundacji Szymona Andruszkiewicza z Pawłówki. Umieszczony jest w bocznym ołtarzu, nazwanym od imienia świętego. Obraz namalowany jest na płótnie techniką olejną, ujęty w pozłacaną, ozdobną ramę. Przedstawia św. Jana Nepomucena w stroju duchwnego, przytrzymującego prawym ramieniem symbole męczeństwa: krzyż i gałązki palmowe, lewą ręką wskazującego na klucze leżące na stojącym obok stole. Zza stołu wychyla się anioł z palcem na ustach. Klucze i nakazujący milczenie anioł są symbolem tajemnicy spowiedzi. Obraz powstał w połowie XVIII wieku. Malarz, który go namalował nie jest znany. 

     

W tym samym kościele, w ołtarzu głównym pw. Świętej Rodziny, znajduje się drewniana, polichromowana rzeźba św. Jana Nepomucena, datowana na drugą połowę XIX wieku. Święty jest ukazany w pozycji stojącej, ubrany w tradycyjny strój kanonika okresu kontrreformacji, ze wzrokiem skierowanym ku ziemi. W prawej ręce, na wysokości piersi trzyma krzyż, zaś palcem wskazującym lewej ręki dotyka ust. Figura ustawiona jest na cokole między kolumnami nastawy ołtarzowej.

     

Na wyspie Jeziora Studzienicznego, na której znajduje się dziewiętnastowieczna murowana kaplica ze słynącym łaskami obrazem Matki Boskiej Studzieniczańskiej, na jego brzegu ustawiona jest rzeźba św. Jana Nepomucena.

     

     

Według karty dokumentacyjnej w zbiorach Urzędu Konserwatorskiego rzeźba pochodzi z pierwszej połowy XX wieku. Jest ona dziełem sztuki kamieniarskiej. Wykonana została z piaskowca i ustawiona na cokole umocowanym do granitowego postumentu. Pełnoplastyczna rzeźba przedstawia świętego zgodnie z tradycją. Św. Jan Nepomucen w obu rękach przytrzymuje ułożony ukośnie krzyż. Na cokole figury, od strony frontalnej, wykuty jest napis następującej treści: Św. Janie Nepomucenie broń nas od niesławy w życiu i w wieczności. Rzeźbę wykonano w Warszawie w Zakładzie św. Wojciecha. Informuje o tym napis na bocznej ściance cokołu. W 2001 roku poddano ją gruntownej renowacji. [źródło]

Na stronie nepomuki.pl można znaleźć informację:
W dawniej niezależnej osadzie Studzieniczna, dziś administracyjnie części Augustowa, na wyspie (dziś półwyspie) Jeziora Studzienicznego niewielka statua Jana N. z drugiej połowy XIX wieku, obok kaplicy MB Studzienicznej i pomnika JPII. (...) Na cokole napis: "ŚW. JANIE / NEPOMUCENIE / BROŃ NAS OD / NIESŁAWY / W ŻYCIU / I W WIECZNOŚCI". [źródło]

Sądzę, że rzeźba powstała na początku XX wieku. Dotarłam do ogłoszeń prasowych, z których wynika, że Zakład św. Wojciecha w Warszawie na ulicy Jerozolimskiej 37 zaczął funkcjonować po 1905 roku. (właścicielem był Włodzimierz Tur, najstarsze ogłoszenie jest z 17 sierpnia 1907 roku).

W sanktuarium Matki Bożej Studzieniczańskiej znajduje się jeszcze jedna rzeźba świętego Jana Nepomucena z miejscowości Serwy.

Adnotacja: 

• rzeźba i obraz świętego Jana Nepomucena w kościele Matki Boskiej Szkaplerznej oraz figura świętego Jana Nepomucena na półwyspie przy sanktuarium Matki Bożej Studzieniczańskiej; 
• lokalizacja: Augustów-Studzieniczna, gmina Augustów, powiat augustowski, województwo podlaskie;
• szablon: Zakład św. Wojciecha w Warszawie;
  
• data wykonania fotografii: 18.07.2020 r.