Jednym z wielu wyobrażeń świętego Jana Nepomucena w Białymstoku, wymienianych na stronie nepomuki.pl, jest figura przy moście nad rzeką Białą.
(...) drewniana barokowa figura z II połowy XVIII wieku (1758? 1771?) ustawiona była niegdyś przy mostku nad rzeką Białą, przy ulicy Świętojańskiej (dawniej Kleindorf) i wjeździe do miasta traktem warszawskim - i niedaleko pałacu, fundacji Jana Klemensa Branickiego. (...) W roku 1863, w ramach represji popowstaniowych, Rosjanie zrzucili rzeźbę do rzeki. Mieszkańcy wyłowili ją i przenieśli do fary. Według jednego ze źródeł rzeźba przechowywana była (jest?) w starym ("Białym") kościele fundacji Wiesiołowskich. Według innego źródła - zaginął w XIX wieku. Mocna jest hipoteza (J.Moroszek, 1997), iż Jan z kościoła Zmartwychwstania (zobacz niżej) jest tym oryginalnym, który stał na moście... [źródło]
(...) 13 listopada 2011 roku na początku mostka na rzece Białej stanęła, po 148 latach przerwy, figura Jana N. Statua odlana z brązu to praca absolwentki krakowskiej ASP Ewa Gołofit, a współautorem jest jej mąż Mirosław Gołofit. Na skutek decyzji jury postać została zmodyfikowana w stosunku do projektu konkursowego, który zdobył drugą nagrodę (...). Odlana została w Krakowie. Nieco ciężka, ustawiona na prostopadłościennym cokole. Jan w birecie na lewym ramieniu trzyma krucyfiks ułożony na palmie, prawą wykonuje niezdecydowany ruch. Lewa noga wysunięta do przodu, co jednak nie daje wrażenia klasycznego kontrapostu. Inicjatywę odtworzenia rzeźby podjął swego czasu Krzysztof Sawicki, wiceprezydent Białegostoku, w jednym z wywiadów (GW, 2004-01-08). 14 maja 2011 "Nasz Dziennik" opublikował artykuł z informacją, że przy odtwarzanym w stylu barokowym (co ostatecznie się nie sprawdziło) mostku na Białej stanie przywrócona dwumetrowa figura Jana N. [źródło]
(...) w konsekwencji decyzji o odtworzeniu Nepomuka na moście na Białej ogłoszono konkurs, który rozstrzygnięty miał być do końca maja 2011. Na konkurs wpłynęło 11 prac w formie gipsowych modeli. Nie przyznano pierwszej nagrody, gdyż uznano, że zaproponowane Nepomuceny są... zbyt historyczne. Wg Anny Pieciul z Urzędu Miejskiego w Białymstoku "miał to być konkurs na rzeźbę współczesną, nawiązującą do ikonograficznego przedstawienia świętego. Tymczasem artyści raczej trzymali się kurczowo XVIII-wiecznego wzorca". Najwyższą drugą nagrodę zdobyła absolwentka krakowskiej ASP Ewa Gołofit, a trzecią - absolwent tej samej uczelni Mirosław Gołofit, którego pracę prof. Jadwiga Szczykowska-Załęska uznała za najlepszą. Nadesłane prace pokazano na wystawie oraz w witrynie galerii przy ul. Legionowej. [źródło, fotografie]
Barokowy drewniany Jan N., w aureoli z gwiazdami, adorujący krzyż. Poddany niedawno restauracji przez ADZ, do zobaczenia w neobarokowym kościele pw. Zmartwychwstania Pańskiego (dawniej w Wyższym Archidiecezjalnym Seminarium Duchownym). Był obecny na wystawie "Święty Przydrożny". W roku 1996 (J.Maroszek) pojawiła się mocna hipoteza, że jest to obiekt tożsamy z wyżej opisanym pierwotnym Janem z ulicy Świętojańskiej i Białego Kościoła. Obiekt był obecny na wystawie "Jan Nepomucen święty przydrożny" [źródło]
(...) w latach 1770-1863 rzeźba stała prawdopodobnie na moście. W czasie Powstania Styczniowego zaborcy zrzucili figurę z mostku do wody (...) przeleżała kilka dni. W wystającej ponad wodę ręce, trzymającej krzyż, ludność dopatrywała się cudu, więc rzeźbę przeniesiono do białostockiej Fary. [źródło, str. 237]
(...) rzeźba św. Jana Nepomucena jest drewnianą, pełną, wolnostojacą figurą, ustawioną na prostym postumencie, pokrytą barwną polichromią. Stojąca w kontrapoście postać naturalnej wielkości przedstawia mężczyznę w średnim wieku. Święty trzyma w dłoniach krucyfiks opleciony zieloną palmą. Twarz okolona ciemnym zarostem i włosami spływającymi spod czarnego biretu, zwrócona w prawo. Ubrany w czarną sutannę i białą komżę, wykończoną koronkami oraz narzuconą na wierzch pelerynę z ciemnego futra, podbitą czerwoną podszewką. [źródło, str. 238]
Poniżej kilka fotografii kościoła pw. Zmartwychwstania Pańskiego.
Figurka Jana N. z lat 90. XX wieku znajduje się w kapliczce na słupie przy skrzyżowaniu. Styl ludowy, czarna szata, biret, mały krzyżyk w lewej ręce. [źródło]
(...) kapliczka z figurą św. Jana Nepomucena w stylu ludowym, prostopadłościenna, metalowa, z dwuspadowym daszkiem, przeszklona od frontu, wnętrze drewniane (z wykorzystaniem poprzedniej kapliczki, posadowiona na słupie metalowym.
W 1976 r. istniały (...) dwie kapliczki drewniane, prawdopodobnie jeszcze XIX-wieczne: jedna z bliżej niezidentyfikowanym obrazkiem Matki Bożej, a druga słupowa z figurą św. Jana Nepomucena, obie zwieńczone krzyżykami kowalskimi. W latach 90. XX w. większość obiektów została odnowiona.
Omawiane krzyże i kapliczki, oprócz charakteru wotywnego, były miejscem zgromadzeń i wspólnej modlitwy mieszkańców wsi. W okresie międzywojennym składali przy nich przysięgi żołnierze 42. Pułku Piechoty. W lipcu 1944 r. mieszkańcy Bagnówki, wypędzeni ze swych domów przez żołnierzy niemieckich, modlili się przed nimi o ocalenie. [źródło, str.144-146, stara fotografia]
Omawiane krzyże i kapliczki, oprócz charakteru wotywnego, były miejscem zgromadzeń i wspólnej modlitwy mieszkańców wsi. W okresie międzywojennym składali przy nich przysięgi żołnierze 42. Pułku Piechoty. W lipcu 1944 r. mieszkańcy Bagnówki, wypędzeni ze swych domów przez żołnierzy niemieckich, modlili się przed nimi o ocalenie. [źródło, str.144-146, stara fotografia]
Na stronie nepomuki.pl wymieniono również eksponaty w Muzeum Podlaskim w Ratuszu na Rynku Kościuszki (trzy rzeźby świętego i drzeworyt). Według informacji uzyskanej na miejscu zbiory etnograficzne zostały przekazane do Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie w 2016 roku. Obecnie w muzeum w Białymstoku jest Galeria Malarstwa Polskiego.
Poniżej spis artefaktów, przechowywanych w Muzeum Podlaskim do 2016 roku:
- [MB/E/4145][nr kat. 3] Drewniana nieco zniszczona figura Jana N. z XIX wieku pochodzący z z nieustalonej miejscowości białostocczyzny (...). Drewno polichromowane, wysokość 65 cm. Był obecny na wystawie "Jan Nepomucen Święty Przydrożny"
- [MB/E/2959][nr kat. 4] Figura Jana N. z 1826 roku, pochodzący z nieustalonej miejscowości (...) Drewno polichromowane, wysokość 75 cm. Była obecna na wystawie "Jan Nepomucen Święty Przydrożny"
- [MB/E/2576][nr kat. 5] Figura Jana N. z utrąconymi dłońmi pochodząca z nieustalonej miejscowości (...) Drewno polichromowane, XIX wiek, wysokość 30 cm. Była obecna na wystawie "Jan Nepomucen Święty Przydrożny"
- [MB/E/2342] (...) drzeworyt z wizerunkiem Jana N. stojącego na niewielkim postumencie. Odziany jest on w sutannę, rokietę i mucet, spod którego wystają fragmenty stuły. Na głowie otoczonej promienistym nimbem i 5 stylizowanymi gwiazdkami - biret. Lewą ręką święty trzyma na wysokości piersi krucyfiks, pochylając nad nim twarz. W prawej, wyprostowanej dłoni gałązkę palmy. W lewym, górnym rogu otoczona obłokami i opromieniona monstrancja (?), wokół niej 5 gwiazd. W prawym, dolnym rogu scena spowiedzi w konfesjonale: z lewej klęcząca królowa, z prawej siedzący spowiednik. W lewym, dolnym rogu scena śmierci św. Jana Nepomucena: stojący na moście żołnierze z halabardami i wpadający w nurt rzeki męczennik. Przy filarze mostu 5 gwiazd. Wzdłuż dolnej krawędzi grafiki, na wydzielonym polu napis oraz sygnatura (a (białoryt). Drzeworyt słabo odciśnięty. Klocek powstał w roku 1840, autor sygnowany MS, odbitka po tej dacie... [źródło, fotografie]
Na Wystawie Rolniczo-Przemysłowej, którą oglądać można było w Białymstoku w latach 1928-32, jednym z obiektów była drewniana chata kurpiowska. Przed nią postawiono drewnianą figurę Jana N. w typie właśnie kurpiowskim, na wysokim słupie jak w Olszewce, Baranowie czy Cierpiętach. Sama rzeźba jest bardzo, ale to bardzo podobna do figury autorstwa Łukasza Raczkowskiego z Kadzidła, przeniesionej potem do Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce, prezentowanej na wystawie "Święty Przydrożny" (nr kat. 24, MOO/E/2861). Prawie płaski biret z krzyżykiem na głowie Jana jest tak unikalny, że autorstwo tego twórcy jest niemal pewne (...) jakie były losy tej rzeźby po zamknięciu wystawy - pozostanie na zawsze zagadką. Rzeźba wyposażona jest w krzyżyk w prawej i palmę w lewej dłoni. Długa stuła... [źródło, fotografia]
Na stronie Archiwum i Muzeum Archidiecezjalne w Białymstoku znalazłam opis i fotografię rzeźby świętego Jana Nepomucena z Rezydencji Arcybiskupa Metropolity Białostockiego.
Św. Jan Nepomucen, rzeźba ludowa, Polska, XIX/XX w...
Drewniana, polichromowana rzeźba ludowa Św. Jana Nepomucena o wysokości 55, 5 cm. Święty ubrany tradycyjnie w strój kanonicki. W rękach brak ruchomych atrybutów: krzyża oraz palmy męczeństwa. Pochodzi z lokalnego warsztatu z Podlasia. Dokładne pochodzenie nieznane. Rzeźba przechowywana była w Rezydencji Arcybiskupa Metropolity Białostockiego. [źródło]
Będąc w 2025 roku w muzeum w Hajnówce, natknęłam się przypadkiem na album fotograficzny Jerzego Rajeckiego pt. "Klimaty Podlasia". Poniżej autor wraz z figurką świętego Jana Nepomucena. Informację zamieszczam tutaj ze względu na miejsce zamieszkania autora.
Polecam:
Adnotacje:
- figura świętego Jana Nepomucena, rzeźby w kościele i kapliczce; informacje na temat rzeźb i drzeworytu w muzeum;
- lokalizacja: Białystok, ul. Świętojańska (figura), ul. Ks. Abp. R. Jałbrzykowskiego 5 (rzeźba w kościele), ul. K. Makuszyńskiego / ul. J. K. Kluka (kapliczka), Ratusz, siedziba Muzeum Podlaskiego w Białymstoku ul. Rynek Kościuszki 10, powiat białostocki, województwo podlaskie;
- data wykonania fotografii: 19.09.2026 r.
