Pułtusk

Na stronie nepomuki.pl jest mowa o sześciu wyobrażeniach świętego Jana Nepomucena w Pułtusku.

Po 60 latach, 24.09.2000 roku koło Mostu Świętojańskiego znowu stanął zrekonstruowany po zniszczeniu przez Niemców (...) Nepomucen, ufundowany przez miasto Pułtusk jako wotum milenijne, co głosi "falująca" tabliczka na postumencie: "POMNIK ZNISZCZONY PRZEZ NIEMCÓW / PODCZAS DRUGIEJ WOJNY ŚWIATOWEJ / PRZYWRÓCONY MIASTU JAKO WOTUM / MIESZKAŃCÓW ZIEMI PUŁTUSKIEJ / W ROKU JUBILEUSZOWYM / 24 WRZEŚNIA 2000". Powyżej tej tabliczki znajduje się napis drukowaną czcionką: "ŚWIĘTY / JAN / NEPOMUCEN". Jan wykonany jest z brązu, a stoi na sporym kamiennym postumencie. Przedstawiony jest w postawie stojącej, trzyma na prawej dłoni otwartą księgę, a w lewej, prawie poziomo położony, krucyfiks. Uwagę zwracają podwinięte, czy podciągnięte rękawy sutanny i komży (!). Kolejne zdziwienie może wywołać całkowity brak zarostu na twarzy Nepomucena, i krótkie jak na niego włosy oraz młoda twarz. [źródło]

Dla porządku umieścić tu należy zniszczoną przez Niemców podczas II Wojny Światowej figurę Jana z ul. Świętojańskiej, koło mostu. Po 60 latach na tym miejscu umieszczono następcę (...). Domyślaliśmy się jego istnienia od dawna - most nosił nazwę Świętojańskiego, a na trawniku obok można było zobaczyć resztki jakiegoś fundamentu... [źródło]

 

 

Trzy wyobrażenia znajdują się w Bazylice kolegiackiej pw. Zwiastowania NMP.

Rzeźba świętego Jana Nepomucena (...) w kaplicy wykładanej holenderskimi płytkami, która spełnia rolę rupieciarni, przy ołtarzu św. Franciszka z Asyżu. Pochodzi z II połowy XVIII wieku, była niegdyś  noszona w procesjach na Boże Ciało... [źródło, fotografia]

Wizerunek świętego Jana Nepomucena na jednym z zaplecków stalli. Stalle - a więc i obraz - pochodzą z roku 1720, a ufundował je biskup Ludwik Bartłomiej Załuski. Prace konserwatorskie stalli przeprowadzono około 2000 roku. Opis: "Katalog zabytków sztuki w Polsce - Pułtusk i okolice", ISPAN, str. 44... [źródło, fotografie]

(...) plakietka wotywna z repusowaną postacią Jana N., z brzegiem z wałka liści laurowych pochodząca z II połowy XVIII wieku... [źródło, fotografia]

Do początku XXI wieku była jeszcze jedna rzeźba świętego Jana Nepomucena.

Drewniana polichromowana figura Jana N. znajdowała się w renesansowej kaplicy św. Krzyża, wykorzystywanej w tej chwili jako cmentarna. Miała ona wysokość około jednego metra i nie pochodziła, w przeciwieństwie do kaplicy, z początku XVI wieku, lecz z trzeciej ćwierci XVIII wieku (...). Podobna była do figury odnalezionej przez nas w rupieciarni tutejszej kolegiaty. Niestety Jan ten został SKRADZIONY w marcu 2003... [źródło]

Adnotacja:

• figura, most, ulica, rzeźba, obraz, plakietka wotywna, a także nieistniejące:  figura i rzeźba;
• lokalizacja: Pułtusk, ul. Świętojańska (figura i most), Bazylika kolegiacka pw. Zwiastowania NMP (rzeźba, obraz i plakietka wotywna), ul. T. Kościuszki 78 (nieistniejąca rzeźba), powiat pułtuski, województwo mazowieckie;
• data wykonania fotografii: 14.11.2025 r.

Kazimierz Dolny_Muzeum Sztuki Złotniczej

Na stronie nepomuki.pl wymienia się kilka przedstawień świętego Jana Nepomucena oprócz rzeźby w kapliczce.

1) W Muzeum Sztuki Złotniczej, a czasem na wystawach czasowych w wieży fary prezentowane są wyroby złotnicze z wizerunkiem Jana N., w tym srebrne wotum z wizerunkiem Jana N. Podpisano je następująco: MSZK/436. Plakieta wotywna, św. Jan Nepomucen, NN, Polska centralna, III ćw. XVIII w. Plakieta - duża - przedstawia świętego w charakterystycznej pozie, z sześcioma (!) gwiazdami wokół głowy, po jego lewej stronie przedstawiona jest kobieta z niemowlęciem na ręku , po prawej mężczyzna, oboje klęczący... [źródło]

2) W Muzeum Sztuki Złotniczej znajduje się tabliczka wotywna z wizerunkiem Jana N. w polu środkowym, autorstwa Johanna Georga Pfistera z Nysy, wykonana w 1738 roku. Jest to depozyt zbiorów wawelskich [nr inw. 6939], ale jako że na stałe rezyduje w Kazimierzu, jest w ekspozycji stałej muzeum, i nawet dorobiła się własnego numeru inwentarzowego [Dep MSZK/569], to zostaje dopisana do katalogu Nepomuków Lubelskich... [źródło]

3) W Muzeum Sztuki Złotniczej, a czasem na wystawach czasowych w wieży fary prezentowane są wyroby złotnicze z wizerunkiem Jana N., w tym relikwiarz św. Anny i św. Jana Nepomucena zawierający relikwie JN oraz złoty wizerunek Jana przyciskającego do piersi krucyfiks ułożony na palmie, pochodzący z kazimierskiej fary, połowa XVIII wieku... [źródło, fotografia relikwiarza, podczas zwiedzania przeze mnie muzeum na wystawie nie było tego przedmiotu]

4) Drewniana figura Jana N. z XVIII wieku w zbiorach Romualda i Doroty Lipko... [źródło, fotografię rzeźby można zobaczyć w artykule pt. "Jak mieszka Romuald Lipko?" z 23.08.2017 r.]

5) W popularnej galerii i herbaciarni "U Dziwisza", na barze, stoi niewielka drewniana polichromowana figura Jana N., zapewne z końca XIX wieku, o ciekawym geście pustych już rąk, w birecie, szacie zdobionej złota aplikacją i z krzyżykiem zawieszonym na szyi na czerwonej wstążce... [źródło, fotografia rzeźby, ostatnio rzeźba nie stoi już na ladzie]

Pozostałe wyobrażenie świętego Jana Nepomucena w tym miasteczku można zobaczyć we wpisie Kazimierz Dolny.

 

Adnotacja:

• dwie tabliczki wotywne i relikwiarz w Muzeum Sztuki Złotniczej, dwie rzeźby świętego Jana Nepomucena w zbiorach prywatnych; 
• lokalizacja: Kazimierz Dolny, Muzeum Sztuki Złotniczej, Rynek 19, gmina Kazimierz Dolny, powiat puławski, województwo lubelskie; 
• data wykonania fotografii: 28.01.2022 r.

Kożany

W opracowaniu Józefa Maroszka pt. "Pięć wieków Ziemi Juchnowieckiej" opisano historię  srebrnej tabliczki wotywnej z wizerunkiem świętego Jana Nepomucena z Kożan.

25 XI 1761 r. przy cerkwi w Kożanach powstało Bractwo Pocieszenia Matki Najświętszej. W ołtarzu wielkim znajdował się czczony malowany na blasze, nieduzy - "in quatro" obraz Narodzenia NMP. W 1775 r. sprawiono do tego obrazu sukienkę atłasową. W 1779 r. wybudowano nową cerkiew. 29 X 1784 r. kolatorzy Łęscy ofiarowali cerkwi monstrancję, puszkę srebrną, wewnątrz wyzłacaną i tyabliczkę z wyobrażeniem św. Jana Nepomucena - które to "wotum zostawać wiecznemi czasy przy cerkwi kożańskiej". 

(...) ks. Soleniewicz prezbiter kożański zanotował: "Roku pańskiego 1784 miesiąca Octobra JWW państwo kolatorowie Łęscy sprowadzili do cerkwi własnej parafialnej monstrancyum, wraz z puszką srebrną wyzłacaną i tabliczkę srebrną, na której statua wyrżnięta świętego Jana Nepomucena, które to wotum mają zostawać [ss] wiecznemi czasy przy cerkwi parafialnej kożańskiej." Przedstawienie św. Jana Nepomucena nie mogło pozostać "wiecznemi czasy", jak życzyli sobie kolatorowie.

Cerkiew kożańska 12 lipca 1838 r. nie posiadała ikonostasu i nie nadawała się do jego instalacji, głównie ze względu na stan - była cała zmurszała (..) Kożańską monstrancję z 1784 r. ze św. Janem Nepomucenem (świętym wyłącznie katolickim) bez wątpienia zniszczono.

W 1839 r. cerkiew kożańską zamieniono na prawosławną, a wszelakie przedmioty katolickiego kultu znajdujące się w odebranych unitom cerkwiach z poufnego polecenia gubernatora grodzięńskiego nałeżało po cichu zniszczyć. Święty Jan Nepomucen nie był świętym czczonym w cerkwi prawosławnej łączył się z kultem katolickim, toteż wotum bez wątpienia zniszczono. Jeżeli tego nie dokonano w I poł. XIX w to wszelkie srebrne i wartościowe utensylia cerkiewne zostały wywiezione w 1915 r. do Rosji, skąd nigdy już nie powróciły. [źródło]

Wspomnianej wyżej cerkwi nie ma już w Kożanach. Na jej miejscu wybudowano cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego. Polecam wpis w Wikipedii na jej temat.

Jest to budowla drewniana, trójdzielna, o konstrukcji zrębowej, wzniesiona na planie krzyża greckiego (na ramionach – kruchta, dwie zakrystie i prezbiterium; w centralnej części – jedna nawa). Nad kruchtą ośmioboczna wieża-dzwonnica, zwieńczona ostrosłupowym hełmem, o konstrukcji szkieletowej.

Świątynia kryta jest dachem dwu- i czterospadowym z latarnią na planie ośmioboku, zakończoną cebulastą kopułką.

Na terenie cerkiewnym znajdują się zabytkowe krzyże oraz pomnik ofiar 80 prawosławnych mieszkańców gminy Juchnowiec Kościelny.

U podnóża wzgórza, na którym wznosi się świątynia, znajduje się drewniana kaplica nad źródłem uznawanym przez prawosławnych za cudowne. [źródło]

Poniżej fotografie kapliczki i krzyża, które zwróciły moją uwagę w trakcie przejazdu przez Kożany.

Adnotacja:

• nieistniejąca srebrna tabliczka wotywna z wizerunkiem świętego Jana Nepomucena; 
• lokalizacja: Kożany, gmina Juchnowiec Kościelny, powiat białostocki, województwo podlaskie; 
• data wykonania fotografii: 15.08.2021 r.