Kapliczka w Orzechowie Starym

Nad jednym z jezior Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego postawiono niedawno piękną, małą, drewnianą kapliczkę ze świętym Janem Nepomucenem.

Przy odejściu drogi do łowiska na Jeziorze Skomielno stoi współczesna drewniana figura Jana N. autorstwa E. Szewczyka w kapliczce z pnia drzewa z dwuspadowym daszkiem... [źródło]

Kapliczka jest ciekawa nawet z tyłu. Pod daszkiem ukrywa się postać anioła.

Poniżej kilka informacji na temat jeziora:

Jezioro Skomielno / Skomelno jest jeziorem eutroficznym położonym w sąsiedztwie wsi Stary Orzechów. Zostało ono sztucznie ogroblowane o długości 3650m i włączone do systemu Kanału Wieprz – Krzna jako zbiornik retencyjny o powierzchni 75ha, w tym 17ha wysp na środku lustra wody i 1,6m głębokości. Maksymalna głebokość 3,2m oraz objętości 750 tyś. m3 wody. Rośnie tu duże skupienie grzybienia białego i wywłócznika skrętoległego. Nad brzegiem jeziora rosną północne gatunki wierzb: lapońska, borówkolistna i czarniawa. W szuwarach i zaroślach występuje brzęczka, dziwania i strumieniówka. Gnieździ się tu bąk, łabędzie nieme, błotniak stawowy, trzciniak i wiele gatunków kaczek, perkoz dwuczubowy, perkoz rdzawoszyi. Ze względu na liczne stanowiska rzadkich i chronionych roślin, wyjątkowe walory faunistyczne jest to teren wskazany do objęcia ochroną rezerwatową. [źródło]

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Orzechów Stary, gmina Sosnowica, powiat parczewski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 28.08.2019 r.

Kapliczka w Jasionce

W centrum miejscowości stoi, niedawno odnowiona, murowanan kapliczka z pozbawioną rąk drewnianą rzeźbą  świętego Jana Nepomucena.

Murowana z cegły, otynkowana. Czworoboczna, o zaokrąglonych narożnikach, otwarta z trzech stron arkadami. Cokół z płycinami, górą uproszczone belkowanie. Daszek namiotowy. Rzeźba św. JN XVIII-XIX w., silnie uszkodzona. [źródło, karta obiektu]

Adnotacja:

• kapliczka z rzeźbą świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Jasionka, gmina Parczew, powiat parczewski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 4.10.2019 r.

Kodeniec

Szukając kolejnych świątków, przejechałam przez Lubiczyn i trafiłam do Kodeńca.

Dawna cerkiew unicka to jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych w powiecie parczewskim. To również świadek skomplikowanej historii tych terenów i zawłaszczenia religii przez politykę. 

Cerkiew prawosławna w Kodeńcu istniała co najmniej od końca XVI wieku. Po unii brzeskiej w 1596 parafia stała się unicką (greko-katolicką). Ponieważ stara świątynia groziła zawaleniem, w 1791 poświęcono nową. W czasach zaborów ostatni unicki proboszcz, Jozafat Urban, zaangażowany przez władze carskie do niszczenia unii, zaczął stosować liturgię prawosławną. Rosjanie siłą zmuszali unitów do przejścia na prawosławie - metodami takimi, jak katowanie, ciężkie roboty, kontrybucje, zsyłka w głąb Rosji. Kiedy w 1875 zlikwidowano ostatnią w Królestwie Polskim diecezję unicką (chełmską), parafia w Kodeńcu znowu stała się prawosławna. Cerkiew została przebudowana za pieniądze rządu rosyjskiego, otrzymała nowy prestoł i ikonostas. 

Po ucieczce Rosjan w 1915 parafia prawosławna w Kodeńcu przestała istnieć. Cerkiew wróciła w 1920 do katolików i jako była świątynia unicka została rekoncyliowana na kościół rzymsko -katolicki. W międzywojniu władze odrodzonej Polski nie zgodziły się na odtworzenie parafii prawosławnej, wiernych, których było sporo, odsyłały do Horostyty. 

I jeszcze na chwilę świątynię w Kodeńcu znowu przejęli wyznawcy prawosławia. W 1940, za zgodą Niemców, Ukraińcy siłą usunęli katolickiego księdza. Parafia prawosławna istniała jeszcze dwa lata po zakończeniu II wojny światowej, ostatecznie została zlikwidowana z powodu braku wiernych, przesiedlonych do ZSRR. Świątynia wróciła do katolików. 

Zabytkowy drewniany kościół o zrębowej konstrukcji, posiada ceglaną podmurówkę a jego ściany są od zewnątrz i wewnątrz szalowane. Dwuwieżowa świtynia, z oknem w kształcie krzyża greckiego nad wejściem do kruchty, ma naśladować barokowy, również drewniany kościół rzymsko-katolicki w Tomaszowie Lubelskim. [źródło, dokładny opis wyposażenia kościoła]

Niestety, drzwi były zamknięte i nie mogłam zobaczyć barokowo-klasycystycznej rzeźby świetego Jana Nepomucena z I połowy XIX wieku, pochodzącej z kapliczki w Lubiczynie.

W tutejszym kościele - dawnej cerkwi unickiej (!) znaleźć można drewnianą figurę Jana N. pomalowaną w żywe kolory, z czerwoną peleryną, z krucyfiksem i palmą, w birecie. Pochodzi ona z Lubiczyna, wsi położonej 3 km na NW od Kodeńca, gdzie została przeniesiona między 2001 a 2007 rokiem. Ciekawy jest fakt umieszczenia z tyłu figury skrytki, ponoć używanej przez partyzantów w czasie II wojny światowej... [źródło, fotografie rzeźby]

Po drugiej stronie drogi stoi, pochodząca z końca XVIII wieku, dwukondygnacyjna drewniana dzwonnica o zrębowo - słupowej konstrukcji. Na stronie fotopolska.eu można znaleźć jej zdjęcie z  1960 roku,  zanim pokryto dach blachą. 

Trzeba tam będzie pojechać jeszcze raz w porze odprawiania nabożeństw.

Adnotacja:

• rzeźba świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Kodeniec, kościół Narodzenia NMP, gmina Dębowa Kłoda, powiat parczewski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 28.08.2019 r.

Nepomuk z mostu nad Wożuczynką

Jadąc drogą nr 17 z Zamościa do Tomaszowa Lubelskiego, w miejscowości Budy trzeba skręcić w lewo. Po przejechaniu takich miejscowości jak: Huta Dzierążyńska, Dzierążnia, Zwiartów-Kolonia, Zwiartów, Zwiartówek, w pobliżu mostu nad Wożuczynką bieleje figura świętego Jana Nepomucena.

Na stronie nepomuki.pl lokalizacja figury jest opisana jako Wożuczyn-Kolonia, ale według moich danych jest to Wożuczyn. (Figura stoi blisko granicy z Kozią Wolą, Wożuczyn-Kolonia nie istnieje ani ani jako miejscowość, ani część wsi. Nie uwzględniłam tego nepomuka w poprzednim wpisie ze względu na szczególny charakter miejsca.)

Dzięki fundacji Mierów (według innego źródła - Wydżgów) stoi tam Jan N., który kiedyś dumnie zdobił podwójną arkadę wieńczącą neogotycki most (...) wzniesiony w drugiej połowie XIX wieku przy drodze z Wożuczyna do Zwiartówka. [źródło]

W artykule Wożuczyński epizod malarza Pawła Gajewskiego jest dość wyraźne zdjęcie, przedstawiające arkadowy most nad Wożuczynką z rzeźbą świętego Jana Nepomucena, wykonane około 1912 roku.

Szkoda, że z mostu nic już nie zostało, ale figura, na szczęście, trwa na straży rzeczki i okolic do dziś.

Adnotacja:

• figura świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Wożuczyn (most nad Wożuczynką), gmina Rachanie, powiat hrubieszowski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 11.05.2020 r.;
• w najbliższej okolicy warte zobaczenia są: brama do pałacu, ruiny zespołu zamkowo-pałacowego wraz z parkiem, ruiny cegielni.

Wożuczyn

Przejeżdżając przez miejscowość pierwszy raz, nie zauważyłam kapliczki, mimo że stoi niemalże w centrum. Skutecznie jednak zasłonięta jest tujami.

(...) drewniany ludowy Jan N. nawiązujący do tradycji rzeźby rokokowej z pierwszej połowy XIX wieku stał w brogowej kapliczce, zapewne XX-wiecznej, z napisem "Święty Janie Nepomucynie módl się za nami". Kapliczka była słupowa, z trzech stron oszalowana, bielona, na płycie cementowej; dach namiotowy, kryty blachą, zwieńczony ozdobnym żelaznym kutym krzyżem. [źródło, fotografie dawnej kapliczki]

Ustawiona w centrum wsi, na zakręcie, do lat 50.XX w. za nią znajdowała się kuźnia p. Ksawerego Piotrowskiego. Do 2009 r. była to drewniana kapliczka w kształcie czworokąta, z jednej strony zamiast ściany był płotek. Pobielona, kryta dachem czterospadowym z blachy, na którym w szczycie wznosił się metalowy krzyż. Wewnątrz stała drewniana figura świętego, polichromowana w kolorach białym, czarnym i brązowym. [źródło, fotografia dawnej kapliczki]

W 2009 roku przeprowadzono remont kapliczki i od tamtej pory nie ma już napisu. Autentyczna jest tylko rzeźba świętego Jana Nepomucena z pierwszej połowy XIX wieku.

Kapliczka znajduje się przy drodze prowadzącej do kościoła pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Wożuczyn koło domu nr 111, gmina Rachanie, powiat hrubieszowski, województwo lubelskie;
• karta biała zabytku; 
• data wykonania fotografii: 11.05.2020 r.;
• w najbliższej okolicy warte zobaczenia są: brama do pałacu, ruiny zespołu zamkowo-pałacowego wraz z parkiem, ruiny cegielni.