Szczuczyn

Szczuczyński kościół z początku XIX w. opisany jest w źródłach kościelnych, jako: murowany, dachówką kryty, mający podłogę drewnianą, w ogóle, że znajduje się w stanie dobrym po „reperowaniu” w latach 1809 – 1810 przez administratora ks. J. Falkowskiego. Dokumenty wymieniają i opisują w tym okresie ołtarze „ Tych iest 9”:
(...) Na zamknięciu nawy bocznej północnej znajduje się ołtarz bez oprawy z figurą „kształtną” św. Jana Nepomucena w niszy. [źródło, str. 53]

Na zamknięciach naw bocznych od strony ołtarza wielkiego w niszach znajdują się: „[…] dwa małe Ołtarzyki, jeden z figurą Ś[więte]go Jana Nepomucena przy którym dawniej odprawiała się Msza święta […]. [źródło, str. 64]

 

Najwybitniejsza z rzeźb w poklasztornym kościele szczuczyńskim p.w. Imienia Najświętszej Marii Panny, i w ogóle najciekawszy zabytek miasta, to figura Jana Nepomucena - musiała powstać w innym kręgu artystycznym, najprawdopodobniej warszawskim. Szpeci ją bardzo prymitywnie przemalowana polichromia, jednakże rzeźbiarski modelunek jest doskonały, co widać zwłaszcza w sposobie wykonania jednego z najtrudniejszych dla rzeźbiarza elementów postaci ludzkiej jaką są ręce, a te w rzeźbie ze Szczuczyna są wyjątkowo piękne. Herby fundatorów umieszczone na cokole wskazują, iż rzeźba mogła powstać po roku 1741, w którym odbył się ślub Eustachego Potockiego i Marianny Kątskiej. Nieznanego dotąd autora rzeźby należałoby więc szukać wśród artystów pracujących dla Eustachego Potockiego. Rzeźbę umieszczono w ściennej hemisferycznej wnęce w bocznej kaplicy po prawej stronie ołtarza głównego na zakończeniu nawy północnej. Jest ona drewniana, złocona. Obiekt był konserwowany i zdjęcie z folderu wystawy "Jan Nepomucen święty przydrożny" nie jest już aktualne - na pustych hakach osadzono brakujące aniołki. Ten wizerunek JN jest ciekawy również z powodu astrolabium podtrzymywanego przez jednego z aniołków. Interpretacja tego symbolu jest ciągle przedmiotem dociekań (symbol filozofa lub uczonego?)... [źródło]

 

 

Zbudowany „około 1750 r.” polichromowany drewniany ołtarz (...), fundacji małżeństwa Eustachego i Marianny z Kątskich (wnuczki St. A. Szczuki) Potockich znajduje się w niszy zachodniej nawy bocznej północnej. Na wybrzuszonym cokole o wolutowej linii spływów wysokości „około 90 cm” z przodu znajduje się nakładany snycerki kartusz, w którym na niebieskim tle umieszczono herby fundatorów: z lewej Pilawa E. Potockiego, z prawej Brochwicz M. z Kątskich... [źródło, fotografie, str. 140-143] 

Na gzymsie cokołu na pasie srebrzystych masywnych obłoków umieszczono wyrzeźbione z jednego kawałka drewna dwie uskrzydlone główki aniołków (...) o wymiarze „32 x 78 cm”. Za nimi znajduje się rzeźba przedstawiająca św. J. Nepomucena (...) „wysokości około 200 cm”. Święty, przyklękając na obłokach, trzyma krucyfiks, któremu się przygląda. Na głowie ma biret i ubrany jest w sfałdowane szaty: „sutannę, rokietę z długimi wąskimi rękawami i mantolet w płaskorzeźbione wzory, w formie peleryny z kołnierzem, spięty pod szyją”. [źródło, fotografie, str. 140-143] 

 

Po obu stronach rzeźby przedstawiającej św. Nepomucena unoszą się cztery anioły. Są to pełno-plastyczne rzeźby wielkości „od 68 do 90 cm” przedstawiające anioły w postaci dzieci. Jeden z nich podtrzymuje opartą na głowie „kulę ziemską opasaną trzema szerokimi pasami południków” (...). Drugi wymownym gestem dotyka palcem dłoni ust, symbolizując w ten sposób zachowanie tajemnicy, której święty jako patron spowiedników i szczerej spowiedzi, był „strażnikiem” (...). Pozostałe dwa unoszą się w locie. Wnętrze niszy pomalowane jest na kolor szarobłękitny. [źródło, fotografie, str. 140-143] 

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena oraz ulica Świętojańska; 
• lokalizacja: Szczuczyn, kościół pw. Imienia Najświętszej Maryi Panny, ul. Kościelna, gmina Szczuczyn, powiat grajewski, województwo podlaskie; 
• data wykonania fotografii: 8.11.2026 r.