Łapczyn

Na blogu "od czasu do czasu" Daniela Paczkowskiego we wpisie pt. "Notatki korycińskie" znalazłam następującą informację:

Na jednym z łapczyńskich podwórek stoi pochylona kapliczka. Czy była poświęcona św. Janowi Nepomucenowi, czy innemu świętemu, nie potrafię powiedzieć. Jej stan wskazuje, że wkrótce może zniknąć z krajobrazu wsi. [źródło]

Na stronie Ciekawe Podlasie zamieszczono opis drugiej kapliczki:

Za płotem opuszczonego gospodarstwa stoi wiekowa drewniana kapliczka słupowa. Kiedyś w jej wnętrzu stała figura św. Jana Nepomucena, niestety przepadła jak wiele innych zaniedbanych obiektów sakralnych. [źródło]

Podobne informacje zawarte są na stronie nepomuki.pl:

- drewniana słupowa kapliczka ponepomucka stoi za płotem opuszczonego gospodarstwa. Sołtys, zapytany o los figury potwierdził, że był to św. Jan, ale "wywieziono go do Ameryki"

- druga drewniana słupowa kapliczka ponepomucka stoi za wsią, przy drodze koło strugi. Również o tej rzeźbie sołtys mówił, że "wywieziono ją do Ameryki" [źródło]

Adnotacja:

• dwie kapliczki ponepomuckie; 
• lokalizacja: Łapczyn, gmina Czarna Białostocka, powiat białostocki, województwo podlaskie; 
• data wykonania fotografii: 26.09.2020 r.

Brzozówka Strzelecka

 W niedalekiej odległości od kapliczki w Brzostówce Koronnej stoi pusta kapliczka.

Drewniana słupowa kapliczka ponepomucka stoi w kępie krzaków za wsią, przy granicy z Łapczynem, niedaleko strumyka. (...) Również o tej sołtys mówił, że niezidentyfikowani osobnicy zabrali ją do renowacji... [źródło]

Tuż nad rzeką Brzozówką, stanowiącą niegdyś granicę między Koroną, a Wielkim Księstwem Litewskim, już za wsią stoi drewniana kapliczka - niestety pusta. Z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że kiedyś mieściła figurę świętego Jana Nepomucena. Takie kapliczki stawiane były bowiem przy ciekach wodnych. [źródło]

W pobliżu opisywanej miejscowości zwróciły moją uwagę krzyż i biała kapliczka.

Adnotacja:

• kapliczka ponepomucka; 
• lokalizacja: Brzostówka Strzelecka, gmina Czarna Białostocka, powiat białostocki, województwo podlaskie;
• data wykonania fotografii: 26.09.2020 r.

Brzozówka Koronna

Brzozówka Koronna jest miejscem szczególnym. To tu istniała najstarsza zachowana w Polsce drewniana kapliczka kłodowa z XVIII wieku.

Na stronie nepomuki.pl jest obszerny zapis dotyczący losów kapliczki:

W tej wsi położonej przy biegnącej rzeczką Brzozówką granicy Korony i Litwy książka "Polskie snycerstwo" Ignacego Tłoczka (Ossolineum 1984) sytuuje, nad tą rzeczką, najstarszą zachowaną w Polsce drewnianą kapliczkę kłodową (XVIII wiek). Tak szacowny obiekt zasługuje więc na osobną pozycję w tym katalogu, mimo, że sama figura ma swój wpis związany z drugą kapliczką (zobacz niżej). Wizja lokalna w maju 2005 dała efekt w postaci odszukania kapliczki podobnej do tej ze starego zdjęcia, jednak różniącej się szczegółami - ta z książki była nieco mniej smukła i miała wyodrębnioną klatkę, zaznaczoną ząbkowaniem. Na szczycie miała kuty żelazny krzyżyk. Kapliczka stojąca dziś w bagienku, w miejscu gdzie struga dochodzi do drogi (zobacz niżej) jest jej następczynią i stoi w tym samym miejscu. Stara figura została zapewne przeniesiona do nowszej kapliczki wybudowanej prawie w tym samym kształcie, a następnie padła ofiarą złodziei...

(...) wizja lokalna w maju 2005 pozwoliła odnaleźć pustą kapliczkę kłodową stojącą na podmokłym terenie, w miejscu gdzie struga dochodzi do drogi. Zapytany sołtys zeznał, że była tu figura Jana N., ale kilka(naście?) lat temu jeździło po okolicy kilku takich co mówili, że biorą rzeźby do renowacji. Oczywiście już nigdy nie wróciły..... Kapliczka ta jest następczynią tej udokumentowanej w książce "Polskie snycerstwo" Ignacego Tłoczka (Ossolineum 1984) jako najstarsza zachowana w Polsce drewniana kapliczka tego typu...

(...) w kapliczce kłodowej stojącej w bagienku w miejscu gdzie struga dochodzi do drogi (zobacz wyżej) umieszczono niedawno nową ludową figurę Jana N., najwyraźniej wykonaną na wzór tej utraconej. Jest to drewniana rzeźba bez polichromii, w birecie o wysokich skrzydełkach, z palmą - bardziej przypominającą berło - w lewej ręce i z pustą prawą dłonią (zapewne był w niej krucyfiks). Długie włosy i zarost, długa peleryna i stuła. Postawa statyczna. Klatkę kapliczki osłonięto szybą i ozdobiono sztucznymi kwiatami, a samą kapliczkę wyprostowano... [źródło, fotografia starej kapliczki]

W dokumencie pt."Zabytki architektury oraz archeologiczne na terenie Gminy Czarna Białostocka" [Czarna Białostocka, maj 2005] jest informacja, że w Brzozówce Koronnej są dwie kapliczki nepomuckie: 

- Kapliczka słupowa d. Ze św. Janem Nepomucenem przy drodze do wsi, drew., Pocz. XX w. 

- Kapliczka słupowa d. Ze św. Janem Nepomucenem w zagr. nr 5, drew., Pocz. XX w. [źródło]

Otoczenie kapliczki nie przypomina obecnie opisu bagienka. Być może jest to związane z budowanym w pobliżu domem (podwyższenie lub osuszenie terenu). A może są dwie kapliczki położone blisko siebie.

Ciekawie oddana jest palma, trzymana przez świątka w lewej dłoni. Zamiast liścia jest, według mnie, palma wileńska w tradycyjnym kształcie wałeczka.

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena; 
• lokalizacja: Brzozówka Koronna, gmina Czarna Białostocka, powiat białostocki, województwo podlaskie; 
• data wykonania fotografii: 26.09.2020 r.

Kujbiedy

Choć nowa, to urokliwa. Postawiona za wsią, w niedalekiej odległości od rzeczki, z Nepomukiem tulącym krzyż do siebie.

Przy drodze, około 100 metrów od mostu na Brzozówce i na północ od zabudowań wsi, w roku 2014 postawiono słupową kapliczkę nepomucką z grubsza wzorowaną na tradycyjnych obiektach z tej okolicy... Na drewnianym trzonie, na którym umieszczono napis "ŚW. / JANIE / NEPO / MU / CENIE / MÓDL / SIĘ - ZA NAMI / 2014 / ROK / A-W" jest klatka kapliczki z czterema toczonymi kolumienkami i dwuspadowym daszkiem zwieńczonym krzyżem. Wewnątrz drewniana polichromowana pseudoludowa figurka Jana N. z krzyżem w obu dłoniach, w birecie... [źródło, w oryginale jest błąd w sylabie NIEPO]

Kapliczka została ufundowana przez mieszkańca wsi Kujbiedy, a wykonana przez Marcina Borysa. [na podstawie informacji zawartych na stronie Jasionówka. Historia i teraźniejszość]

Od zawsze tu stała. Ocalala nawet będac na pierwszej linii frontu ros-niem., która przebiegała wzdłuż widocznych na zdjęciu nadrzecznych szuwarów Brzozówki. W głębi ols Łojewskich (Pawelce) przez tydzień lipca 1944 zajmowany przez Wermacht. Z tego miejsca wyszedł atak Czerwonoarmistów (wcielonych więźniów gułagu), który zdobył przyczółek - kol. Pawelce i ponad tydzień utrzymał aż do ataku głównych sił. [źródło]

P.S. Kapliczka odwiedzona latem 2021 r. ma się dobrze.

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena; 
• lokalizacja: Kujbiedy, gmina Jasionówka, powiat moniecki, województwo podlaskie; 
• data wykonania fotografii: 26.09.2020 r. i 14.08.2021 r.

Dolistowo Nowe

W Dolistowie Nowym można zobaczyć nietypową kapliczkę.

W kapliczce figurka Jana N. w zwieńczeniu domkowej kapliczki przydrożnej zbudowanej na planie sześciokąta. Jest to umieszczona na domkowej kapliczce druga kapliczka, z kolumienkami i spiczastym daszkiem zakończonym krzyżem. Rzeźba jest prosta, mocno zniszczona - bez rąk, atrybutów, z zatartymi rysami twarzy, z resztkami polichromii. Bardzo malowniczy obiekt [źrodło]

Drewniana kapliczka (XIX w., odbudowana 1945). [źródło]

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena; 
• lokalizacja: Dolistowo Nowe 28, gmina Jaświły, powiat moniecki, województwo podlaskie; 
• data wykonania fotografii: 26.09.2020 r.

Bielsk Podlaski

W "Katalogu miejsc pamięci Powstania Styczniowego w województwie podlaskim" jest następujący zapis:

(...) u zbiegu ulic Ogrodowej i Widowskiej murowana kapliczka wzniesiona w 1863 r. ku czci powstańców styczniowych, za nią wysoki, drewniany krzyż. Murowana, czterospadowy daszek, we wnętrzu figurka świętego. Brak inskrypcji. [źródło]

Oryginalna figura ludowa Jana N. z tej kapliczki zniknęła (5.2004)! Została SKRADZIONA (...), chyba że zabrano ją na wystawę do Białegostoku/Łomży/Ostrołęki i pozostała już w muzeum...

(...) na miejscu starej skradzionej (...) bądź przeniesionej figury Jana N., wstawiono nową pseudoludową rzeźbę z krzyżem i palmą w rękach... [źródło]

Na stronie nepomuki.pl jest informacja o jeszcze jednej rzeźbie w parafii na ul. Sienkiewicza. Prawdopodobnie chodzi o kościół rzymskokatolicki pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny i świętego Mikołaja na ul. Kościelnej 4A.

Drewniany Nepomuki w kiepskim stanie z wystawy w Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce, na co dzień w parafii w Bielsku. Pochodzi z powiatu bielskiego, XVIII wiek, 54 cm. Czy jest on tożsamy z Nepomukiem, który zniknął z kapliczki przy ulicy Ogrodowej... [źródło]

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena oraz rzeźba w parafii; 
• lokalizacja: Bielsk Podlaski, ul. Ogrodowa/Widowska oraz kościół rzymskokatolicki pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny i świętego Mikołaja na ul. Kościelnej 4A (?), powiat bielski, województwo podlaskie; 
• data wykonania fotografii: 27.09.2020 r.