Nepomuckim szlakiem

Bukowsko

Na terenie miejscowości Bukowsko przy dawnej drodze węgierskiej zachowany jest starodrzew lipowo – dębowy. Jest to pozostałość po osiemnastowiecznym założeniu ogrodowym. (...) Najcenniejsze stare drzewostany to rzędowe skupienie dębu szypułkowego i lipy drobnolistnej w otoczeniu dawnego folwarku. Najokazalsze drzewa lipowe rosną na kopcu ziemnym przy kaplicy Jana Nepomucena. [źródło]

Kapliczka św. Jana – postawiona koło drzewa lipy, który jest pomnikiem przyrody, mierzy 25 metrów... [źródło, podana wysokość dotyczy drzewa]

(...) przy drodze stoi murowana bielona kapliczka, a w niej za szklaną szybką ludowy, ubrany na niebiesko, najprawdopodobniej drewniany Jan N., w dobrym stanie... [źródło]

W artykule pt. "Mała Ojczyzna - Bukowsko" [Kwartalnik Gazeta Gminy Bukowsko Nr 3 (27)/2011, str.12] zamieszczono informację na temat tragicznych wydarzeń we wrześniu 1939 roku, kiedy to (...) ukraińscy chłopi z okolicznych wiosek, pełni nienawiści do Polaków i Żydów rozjątrzeni przez księży prawosławnych, napadli i zrabowali sklepy w rynku i w ulicach (przeważnie żydowskie). Kolejnym [wydarzeniem] było jeszcze „przechrzczenie” w górnej części Bukowska Św. Jana Nepomucena na Św. Iwana. [źródło, str.12]

(...) w kościele Podwyższenia Krzyża Św. przechowywana jest rokokowa puszka z końca XVIII wieku. Na pokrywie przedstawienie m.in. św. Jana Nepomucena... [źródło, fotografia]

Kościół był, niestety, zamknięty.

Polecam: Cyfrowe archiwum Jerzego Tura i Barbary Tondos [archiwalne fotografie kapliczki z rzeźbą].

Adnotacja:

kapliczka świętego Jana Nepomucena i wizerunek świętego na ozdobnej puszce;
lokalizacja: Bukowsko, DW 889 (kapliczka), kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (puszka), gmina Bukowsko, powiat sanocki, województwo podkarpackie;
karta zielona zabytku;
data wykonania fotografii: 22.02.2022 r. i 15.08.2025 r.

Temeszów

(...) kapliczka św. Jana Nepomucena wchodząca w skład zespołu dworsko-parkowego w Temeszowie. Usytuowana poza terenem zespołu, ustawiona w kierunku zach. na postumencie z nieczytelną inskrypcją. Święty w klasycznym przedstawieniu, stoi w kontrapoście, wpatruje się w trzymany w lewej ręce krucyfiks. [źródło, str.41]

Pod starym dębem, na terenie parku podworskiego, stoi kamienna bielona figura św. Jana Nepomucena na cokole. Uszkodzone dłonie i krucyfiks... [źródło, fotografia]

W parku podworskim w Temeszowie byłam dwukrotnie, ale ani wspomnianego wyżej dębu, ani figury świętego Jana Nepomucena nie znalazłam (dokumentacja z pierwszej wyprawy została utracona).

(...) zniszczona kapliczka św. Jana Nepomucena z zespołu dworsko-parkowego w Temeszowie obecnie jest w trakcie renowacji. [źródło, str. 66]

Szukając informacji na temat lokalizacji figury, natknęłam się na opowieść, której obszerne fragmenty poniżej przytaczam.

Niezwykła historia odrodzenia św. Jana Nepomucena spod temeszowskiego dębu
Św. Jan Nepomucen z Temeszowa (...) długie lata stał sobie skromnie przy polnej drodze, na tyłach parku okalającego zdewastowany dwór z początku XVIII w., przed twarzą mając pola uprawne i stawy, a po prawej ręce, zwyczajowo dzierżącej krzyż (na pewnym etapie swojej historii nieco wybrakowanej) nieodległy San.
(...) Nikt nie wie, jakie były jego losy od „narodzin” – notabene do wyjazdu na rehabilitację w Krakowie nawet nie figurował w rejestrze zabytków, a internetowe wzmianki o nim były sporadyczne i bardzo oszczędne (jak dotąd, nawet nazwisko jego twórcy owiane jest tajemnicą) – lecz jego kamienne ciało nosiło ślady przeszło 30 pocisków, pochodzących z różnej broni, jako pamiątkę po napadzie banderowców na Temeszów w maju 1946 roku. Najprawdopodobniej również wtedy doznał utraty prawej ręki, a także części głowy oraz kapłańskiego biretu.
(...) ok. roku 2013, święty uległ upadkowi – podmurowano cokół i nieszczęśnik wrócił do pionu; jakaś litościwa dusza ze wsi pobieliła go – i tyle zainteresowania jego osobą.
Po raz kolejny wybraliśmy się w odwiedziny do świętego pod koniec października ub. roku.
O, zgrozo!...Przy polnej drodze, pod gigantycznym dębem nie zobaczyliśmy białej figurki, lecz rozrzucone kamienne szczątki... "Zabiło świętego", poinformował nas napotkany temeszowianin – jakieś dwa tygodnie wcześniej Nepomucen znalazł się dokładnie w zasięgu odłamanego podczas burzy potężnego konaru. Szczęście w nieszczęściu – gdyby pozostał na swoim miejscu nietknięty zrządzeniem opatrzności, XIX-wieczny święty zapewne zniszczałby sobie w ciszy i zapomnieniu… Decyzja była spontaniczna i natychmiastowa – reanimujemy Nepomucena, jak nie tu, to w naszym rodzinnym Krakowie.
(...) I tak z początkiem bieżącego roku święty przyjechał Hondą HR-V do Krakowa (postument został osobno przywieziony na początku lutego), do Pracowni Konserwacji Zabytków Agaty Malik-Ptaszyńskiej, gdzie przeszedł zaawansowaną renowację i rekonstrukcję. Całość prac objął sponsoringiem rodowity temeszowianin Tadeusz Gratkowski.
Na przestrzeni 7 miesięcy (...) zastosowano następujące techniki: usuwanie przemalowania z 9 fragmentów Jana i z postumentu; sklejanie figurki w jedną całość; odsalanie; rekonstrukcję brakujących elementów; uzupełnianie ubytków formy; scalanie kolorystyczne kamienia, malowanie. Ponadto podjęto próbę odszyfrowania wyrytej na cokole inskrypcji nowatorską metodą RTI (obrazowania transformacji odbiciowej), czyli techniką rejestracji oraz obróbki komputerowej, wykorzystywaną w badaniu i dokumentacji obiektów muzealnych.
O ile żadna z czynności nie sprawiła ekipie konserwatorskiej większych problemów, ostatnia z wymienionych, czyli odczytanie inskrypcji, okazała się przeszkodą nie do przebycia. Prawdopodobnie była tam umieszczona data powstania figury – dziś nieczytelna, oraz fundacja.
(...) Zmianie uległa natomiast lokalizacja Nepomucena – z sielskiego krajobrazu, ale spod zagrażającego jego całości dębu awansował na prestiżowe stanowisko na placu przed kościołem pw. Miłosierdzia Bożego w Temeszowie, na którym ostatecznie stanął 30 lipca tego roku.
(...) Jako ciekawostkę należy dodać, że pod rozbitym Janem umieszczona była austriacka moneta z 1816 roku, którą – wraz z monetą 2-złotową z 2020 roku – umieściliśmy pod zrekonstruowaną figurką jako „kapsułę czasu”. [źródło, fotografie z poszczególnych etapów renowacji]

W lipcu 2025 roku dąb, pod którym wcześniej stała figura świętego Jana Nepomucena, został w czasie burzy znacznie uszkodzony [źródło, fotografie].

Adnotacja:

figura świętego Jana Nepomucena,
lokalizacja: Temeszów, plac przed kościołem pw. Matki Bożej Ostrobramskiej, gmina Dydnia, powiat brzozowski, województwo podkarpackie;
data wykonania fotografii: 26.02.2022 r., 13.08.2025 r. i 18.08.2025 r.

Gdeszyn

(...) przy plebanii kapliczka w formie oszklonej prostopadłościenne budki posadowiona na odwróconym pniu. Kontynuuje ona tradycję swej poprzedniczki z 1866 roku. Wewnątrz rzeźba św. Jana Nepomucena, zapewne z czasów pierwszej kapliczki... [źródło, fotografia kapliczki na pniu]

Kapliczkę w Gdeszynie fotografowałam dwukrotnie. Za pierwszym razem - na odwróconym pniu, za drugim razem - na studni (lokalizacja zdecydowanie lepsza).