Potok Jaworowski

Rozczulające są małe, wiejskie kościółki, otwarte na oścież i puste w środku. Tak jakby tylko czekały na mnie, aż wejdę i się nimi zachwycę. Tak było w Potoku Jaworowskim.

Parafia powstała w 1792 r., a jej terytorium objęło południową część parafii Łukawiec. Bezpośrednim powodem erekcji parafii było osadnictwo niemieckie na terenach zaboru austriackiego (kolonizacja józefińska). W pobliżu Kobylnicy Ruskiej założona została kolonia osadników Fehlbach (Potok Jaworowski). Dla tych osadników i nielicznych w tej okolicy wiernych obrządku łacińskiego został zbudowany z zasobów funduszu religijnego drewniany kościół pw. św. Jana Nepomucena, który stał w miejscu obecnej drogi asfaltowej na wysokości przystanku autobusowego, usytuowany przy drodze prowadzącej z Kobylnicy Ruskiej do Łukawca z południa na północ. Parafia liczyła niewielu wiernych obrządku łacińskiego (ok. 400).

Kościół murowany w stylu neogotyckim został zbudowany w latach 1910-1913 i poświęcony Trójcy Przenajświętszej. Prace budowlane prowadził dominikanin z Wielkich Oczu o. Józef Wala. Jest to jednonawowa świątynia z wieżą i sygnaturką, dach dawniej z czerwonej dachówki, obecnie z blachy. Ołtarz główny w centrum z figurami Trójcy Przenajświętszej po bokach św. Augustyna i św. Bazylego w zwieńczeniu św. Michała Archanioła, wykonał go w 1912 r. J. Krupiński, artysta z Kańczugi. Kościół jest ozdobiony malowidłami Eugeniusza Muchy z 1963 r.

W świątyni znajduje się stary obraz św. Jana Nepomucena z poprzedniego kościoła drewnianego i MB Częstochowskiej oraz drewniana figura Matki Bożej z dzieciątkiem na lewej ręce. Ozdobne szaty i malowidło wskazują na bawarskiego lub austriackiego artystę. Można więc sądzić, że figurka została przywieziona przez niemieckich kolonistów pochodzących z Bawarii. Była ona ozdobą przydrożnej kapliczki, stojącej w Kobylnicy Ruskiej. Jest też cenny relikwiarz z relikwiami Krzyża Świętego. [źródło]

(...) był tu niegdyś drewniany kościół pod wezwaniem św. Jana Nepomucena. W początkach XX wieku został zastąpiony murowanym z jednoczesną zmianą wezwania na Trójcę Przenajświętszą. Wewnątrz obraz Jana N., zapewne pochodzący ze starego kościoła, przedstawiający Świętego z palmą w dłoni, adorującego krzyż trzymany przez aniołka [źródło]

Adnotacja:

• obraz świętego Jana Nepomucena z nieistniejącego już kościoła pod jego wezwaniem; 
• lokalizacja: kościół pw. Trójcy Przenajświętszej, Potok Jaworowski, gmina Wielkie Oczy, powiat lubaczowski, województwo podkarpackie; 
• data wykonania fotografii: 24.02.2021 r.

Czerniawka

Przy drodze między Czerniawką a Miękiszem Nowym stoi, urokliwie położona na skraju lasu, kapliczka. 

W nowej ceglanej kapliczce pod lasem od momentu poświęcenia, który miał miejsce 21 maja 2015 roku, rezyduje współczesna polichromowana figurka Jana N. [źródło]

Na stronie Szkoły Podstawowej w Miękiszu Nowym znalazłam dokładną relację z budowy, wmurowania kamienia węgielnego oraz poświęcenia kapliczki. Jest tam również obszerny materiał fotograficzny.

W dniu 02 kwietnia 2014 roku mieszkańcy wsi Czerniawka 

rozpoczęli budowę nowej kapliczki poświęconej 

Świętemu Janowi Nepomucenowi.

Pierwszą kapliczkę, postawili nasi Przodkowie w połowie XIX wieku. Według relacji moich Rozmówców (dziś niestety nie żyjących) była to figura Św. Jana Nepomucena - wyrzeźbiona w drewnie, usytuowana na drewnianym cokole. Miejsce lokalizacji to dział pól pomiędzy włościami rodu Zamoyskich a mieszkańców Czerniawki.

W 1938 roku mieszkańcy Czerniawki, w tym samym miejscu, postawili postument w kształcie cokołu murowanego z cegły, na nim zaś umieścili żelazny krzyż z wizerunkiem Chrystusa.

Od czasów pierwszej kapliczki do dziś, okoliczni mieszkańcy, teren ten nazywają "u Św. Jana".

Postument na wskutek upływu czasu uległ zniszczeniu.

W październiku 2013 roku, na zebraniu wiejskim, podjęliśmy decyzję, że należy uszanować ponad wiekową tradycję naszych Przodków i postawić nową kapliczkę.

DECYZJA "DOJRZEWAŁA"....

W dniu 2 kwietnia, w 9 rocznicę śmierci -NASZEGO RODAKA KAROLA WOJTYŁY - BŁOGOSŁAWIONEGO JANA PAWŁA II

NA 25 DNI PRZED JEGO KANONIZACJĄ rozpoczęliśmy prace.

RENOWACJA KAPLICZKI ŚWIĘTEGO JANA NEPOMUCENA

Pierwszą Kapliczka usytuowana na granicy pól Rodu Czartoryskich i wsi Czerniawka postawiono z inicjatywy Właścicieli w połowie XIX wieku. Była to Kapliczka z wyrzeźbionym w drewnie wizerunkiem Św. Jana Nepomucena. Święty Jan Nepomucen według tradycji ludowej był świętym, który chronił pola i zasiewy przed powodzią, ale również i suszą. Dlatego figury Jana Nepomucena można spotkać jeszcze dzisiaj przy drogach w sąsiedztwie mostów, rzek, ale również na placach publicznych i kościelnych oraz na skrzyżowaniach dróg.

Renowacji dokonali mieszkańcy wsi w 1938 roku. Odremontowano wówczas cokół a na nim umieszczono drewniany krzyż. Poświęcenia dokonał ówczesny Proboszcz Parafii Miękisz Nowy Ksiądz Walenty Trela w dniu 25 października.

Po latach cokół uległ zniszczeniu. Na zebraniu mieszkańców wsi w miesiącu listopadzie 2013 roku ustalono, że jest pilna potrzeba postawienia nowej Kapliczki, w taki sposób, by nawiązywała do wersji pierwotnej. Zgromadzono materiały.

Prace związane z rozbiórką cokołu rozpoczęto w dniu 2 kwietnia 2014 roku. Przy rozbiórce pracowali: Jan Gonciarz, Tadeusz Kucharski, Julian Styrna, Zdzisław Saramaga, Adam Kucharski, Mariusz Zawitkowski, Krzysztof Wojtowicz, Daniel Gonciarz. Figurkę zakupił Stanisław Porada.

Przy budowie pracowali: Julian Styrna, Tadeusz Kucharski, Jan Gonciarz

Renowacji Kapliczki dokonano za czasów: Prezydenta Rzeczypospolitej Bronisława Komorowskiego, Biskupa Archideiecezji Przemyskiej Józefa Michalika, Proboszcza Józefa Pietrońskiego, sołtysa wsi Czerniawka Jana Gonciarza, starosty jarosławskiego Jerzego Batyckiego, Wójta gminy Laszki Adama Grendy w 9 rocznicę śmierci Błogosławionego Jana Pawła II na 23 dni przed Kanonizacją naszego Rodaka Karola Wojtyły – Jana Pawła II i Papieża Jana XXIII.

Notatkę sporządził Stanisław Porada – dyrektor Szkoły Podstawowej im. Marii Konopnickiej

w Miękiszu Nowym.

Kamień węgielny wmurowano dnia 04 kwietnia 2014 roku w godzinach popołudniowych.

Szczęść Panie Boże Tym, którzy w przyszłości odczytają tą wiadomość.  [źródło, pisownia oryginalna]

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena; 
• lokalizacja: Czerniawka, gmina Laszki, powiat jarosławski, województwo podkarpackie; 
• data wykonania fotografii: 24.02.2021 r.

Horoszczyce

Na stronie nepomuki.pl jest następująca informacja: 

(...) kamienna (bądź może betonowy odlew) figura Jana N. na dwustopniowym gzymsowanym cokole. Rzeźba statyczna, w pseudokontrapoście, z długą stułą i krzyżem przyciśniętym do piersi. Całość umieszczona na schodkach, w grupie starych drzew, malownicza... [źródło]

Ciekawe informacje i fotografie figury zamieszczone są na stronie Kresy Bliskie w dniu 26 maja 2020 roku we wpisie pt. "Horoszczyce (pow. Hrubieszów, woj. Lublin)".

Święty Jan Nepomucen tym razem z Horoszczyc. "Ukrywająca się" pomiędzy drzewami figura świętego z początku XX wieku, datowana jest napisem na postumencie - " 1907 r ". Można przypuszczać, że jej pojawienie się w Horoszczycach ma związek z wydanym dwa lata wcześniej ukazem tolerancyjnym Mikołaja II Romanowa, który dotyczył kwestii wolności wyznaniowej. Zresztą nie jest to jedyny zabytek w okolicy związany z tym wydarzeniem, w mniej lub bardziej bezpośredni sposób. Z informacji pochodzących od mieszkańców Horoszczyc wynika, iż rzeźba świętego Jana uszkodzona została podczas II WŚ, a następnie niezbyt udolnie naprawiona. [źródło]

Datowana na 1910 r. statua św. Jana w Horoszczycach przy korycie strumyka wznosi się na dwukondygnacjowym cokole i jest typowym przykładem ludowej rzeźby kamiennej. [źródło]

Wątpliwości dotyczące daty powstania rozwiewa w miarę czytelny napis "1907 R".

Na stronie Kresy Bliskie w dniu 25.07.2025 r. umieszczono artykuł pt. "O św. Janie Nepomucenie z Horoszczyc". Poniżej jego obszerne fragmenty.

… przy jednej z przebiegających przez wieś drodze dostrzec można, nieco skrytą pomiędzy drzewami, posadowioną na dość wysokim postumencie, figurę jednego z najpopularniejszych w dawnej Polsce świętego – Jana Nepomucena. Kamienna rzeźba wykonana z piaskowca zdradza cechy rzeźbiarstwa ludowego. Daleko jej do płynności i finezji kształtów innych, późnobarokowej figury Jana Nepomucena choćby z pobliskiego Oszczowa czy rokokowego pomnika z trochę bardziej odległego Kryłowa. Bez trudu zauważyć można pewną nieporadność i niedoskonałości warsztatu autora rzeźby z Horoszczyc. Z drugiej jednak strony docenić należy unikalność tego dzieła, ponieważ niemal wszystkie zabytkowe, ludowe przedstawienia św. Jana Nepomucena w regionie to figury drewniane, a więc stworzone z o wiele łatwiejszego materiału. Na cokole horoszczyckiej rzeźby pierwotnie znajdować się musiał jakiś napis, teraz niestety nieczytelny…czas bowiem zrobił swoje. Zachowała się jednak ostatnia część napisu – „1907 R.” Dzięki temu wiadomo kiedy powstał tutejszy Jan Nepomucen. Rok 1907 jest charakterystyczny i pojawia się oczywiste wręcz skojarzenie z wydanym przez Mikołaja II dwa lata wcześniej ukazu tolerancyjnego, ponieważ w ciągu kilku lat po ogłoszeniu tego aktu, to tu to tam ( między innymi w Dołhobyczowie czy Wiszniowie) wzniesiono sporą grupę pomników dla upamiętnienia tego ważnego dla Polaków wydarzenia. Jest jednak coś co figurę z Horoszczyc wyróżnia na tle owych „pomników tolerancyjnych”. Wszystkie one to rzeźby maryjne, tymczasem w Horoszczycach zamiast rzeźby Maryi pojawia się św. Jan Nepomucen. Skąd taka osobliwość ? Odpowiedź na to pytanie znaleźć można na starych mapach, a dokładniej na sporządzonej w latach 1779-1783 austriackiej mapie Miega, stanowiącej bardzo użyteczne źródło historyczne. Jak się okazuje w miejscu, w którym obecnie znajduje się figura św. Jana Nepomucena z roku 1907 wówczas znajdowała się drewniana kapliczka. Nietrudno też odgadnąć co musiało się w tej kapliczce znajdować, zapewne była to drewniana rzeźba św. Jana. Co ciekawe także i kapliczka horoszczycka z II połowy XVIII wieku stanowiła wówczas pewną rzadkość, ponieważ z przestudiowania wspomnianej mapy z uwzględnieniem sporego obszaru wynika, iż (co oczywiste) najpopularniejszymi małymi obiektami kultu religijnego były krzyże drewniane, a kolejne miejsce co do liczebności zajmowały tak zwane pomniki przydrożne czyli kapliczki murowane i figury kamienne. Kapliczki drewniane stanowiły swego rodzaju unikat. W drugiej połowie XIX wieku władze carskie w ramach represji wprowadziły, oprócz szeregu szykan wobec Polaków katolików, zakaz odnawiania kapliczek i krzyży katolickich. Sytuacja ta zmieniła się dzięki ukazowi z 1905 roku i w związku z nim w miejscu starej i zapewne bardzo zniszczonej drewnianej kapliczki św. Jana Nepomucena w Horoszczycach wzniesiono w roku 1907 nową, o wiele trwalszą kamienną figurę tego świętego. Rzeźba mająca obecnie już 118 lat, w okresie II wojny światowej uległa uszkodzeniu, a mianowicie utrącona została jej głowa, którą po wojnie doklejono za pomocą zaprawy cementowej. [źródło, fotografie, mapa]

 

 

 

 

 

Pod postem komentarz Jarosława Pastuszka:

Figura była ufundowana przez mieszkańców wsi. Została wykonana w Józefowie. Przywieźli ją Jan Kosa, Jan Kowalczuk oraz jeszcze dwaj inni nieznani mi mieszkańcy wsi. [źródło]

 

Na stronie Kresy Bliskie z dnia 20 września 2020 roku we wpisie pt. "Cerkiew i cerkwisko w Horoszczycach (pow. Hrubieszów, woj. Lublin)" umieszczone są informacje dotyczące nieistniejącej już cerkwi pw. Zaśnięcia Bogurodzicy.

Zainteresowanym polecam fotografię z roku 1907 (1910?) podpisaną następująco: Stara cerkiew modrzewiowa, dawniej unicka w Horoszczycach, w Tomaszowskiem dobrach p. Stefana Świeżawskiego. [fotopolska.eu]

Adnotacja:

• figura świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Horoszczyce, gmina Dołhobyczów, powiat hrubieszowski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 23.02.2021 r. i 8.11.2025 r.

Chomęciska Małe

I znowu nikt z pytanych przeze mnie osób nie wiedział, gdzie we wsi jest kapliczka świętego Jana Nepomucena. Na szczęście kępa bzów nie zasłoniła zupełnie figury i w końcu udało mi się ją dostrzec.

Sztuczne kwiaty zasłaniają napis, ale od czego jest strona nepomuki.pl:

Inskrypcja na cokole jest rozczulająca: "ŚW. JANIE / NIEPOMOCYNIE / MÓdL SIĘ / ZA NAMI. / FUNDATOR JAN MAŹARCZYK z ŻONO ZOFIO / 24/VI 1919 r" 

W książce Agnieszki Szykuły-Żygawskiej pt. "Figury świętego Jana Nepomucena w Ordynacji Zamojskiej 1725 - 1944" pod hasłem "Chomęciska" [str. 107] jest następujący opis:

Kamienna, polichromowana figura św. Jana Nepomucena stoi w Chomęciskach na terenie posesji prywatnej. Jest usytuowana na wysokim prostokątnym cokole. Ściany cokołu ozdabia wyryty przy wewnętrznej krawędzi margines, w narożnikach w kształcie odwróconego łuku. 

[...] Rzeźba św. Jana jest poprzedzona dwoma niskimi, uskokowymi cokołami. Święty jest ukazany frontalnie, w statycznej pozie. Proporcje ma nieco przysadziste. Ubrany w szaty kapłańskie: sutannę, komżę, sięgający kolan płaszcz i biret, trzyma w dłoniach oparte o klatkę piersiową lilię i krucyfiks. Widoczna jest przewieszona przez szyję stuła sięgająca podobnie jak komża i spięty pod szyją klamrą płaszcz wysokości kolan. Starannie są wyrzeźbione ażurowe wykończenia komży wraz z mankietami oraz stuła ze znakami krzyża w zakończeniu. Św. Jan Nepomucen ma twarz owalną, przysadzistą w proporcjach. Okalają ją siegające brody, zaczesane nieco do tyłu włosy oraz zarost. Z inskrypcji można wywnioskować, że fundatorami figury byli wierni w Chomęcisk, właściciele posesji na której stoi."

Cechą szczególną są bose stopy świętego.

Figura dzielnie strzeżona jest przez dwa malutkie, ale głośne pieski, które nie pozwalają dłużej się przy niej zatrzymać.

W trakcie szukania figury świętego Jana Nepomucena znalazłam inne, równie ciekawe, obiekty kultu religijnego.

Moją uwagę przykuł stary dom z przepięknymi drzwiami.

Na koniec ciekawostka:

W 1853r. właścicielem Chomęcisk Małych został Jan Chrzanowski, który za 1853r. wydzielił 100 mórg ziemi i sprzedał je Karolowi Namysłowskiemu, po którym Stanisław Wojciech Namysłowski. W 1881r. syn właściciela folwarku- Karol Namysłowski założył zespół muzyczny, który po II wojnie światowej nazwano Orkiestrą Włościańską. W 1929r. miejscowość ta o powierzchni 100 ha dzierżawił od Ordynacji Stanisław Namysłowski. [źródło, pisownia oryginalna]

Adnotacja:

• figura świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Chomęciska Małe, gmina Stary Zamość, powiat zamojski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 28.04.2019 r.