Czernięcin Poduchowny

„Tu wyniosłe topole, lipy rozłożyste,
Tu jawory, tu dęby stoją wiekuiste (…).
Tu wdzięczny cień, tu chłód pod bukami,
Tu łąki nieprzezorne okiem (...).
Tu Pur w brzegach zieloną trzciną otoczonych
Dostarcza wód najwiętszym mrozem nie dotknionych.”

                                             Szymon Szymonowicz, "Sielanki" [źródło]

 

 

 

Na wschodnim krańcu wsi, na cmentarzu stoi umieszczona na kopcu kamienna figura Jana N. na wysokim cokole. Napis "NA PAMIĄTKĘ POWIĘKSZENIA CMENTARZA 1916 R."... [źródło]

 

 

 

 

       

 

     

Ciekawostki

5 maja roku 1629 roku w Czernięcinie zmarł Szymon Szymonowic. Nie został jednak pochowany na tutejszym cmentarzu tylko w Zamościu. [źródło]

 

We wsi, przy drodze relacji Szczebrzeszyn–Turobin znajduje się kopiec, a na jego szczycie ustawiono figurę św. Jana Nepomucena. Według miejscowej legendy na wieś najechali Tatarzy, wówczas mieszkańcy ukryli się w pałacu w Turobinie. Następnego dnia odparli atak i pokonali najeźdźców. Miejsce bitwy do dziś nazywa się Klepacz, bo tam Tatarzy zostali „poklepani”. Poległych pochowano w kopcu... [źródło] 

Adnotacja:

• figura świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Czernięcin Poduchowny, gmina Turobin, powiat biłgorajski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 13.10.2019 r.

Zwiartów-Kolonia

Według informacji na stronie nepomuki.pl w Zwiartowie-Kolonii są dwie kapliczki ze świętym Janem Nepomucenem.

 

 

(...) drewniana domkowa pomalowana na biało kapliczka z dwuspadowym daszkiem, w niej drewniany polichromowany ludowy Jan N., nawiązujący do tradycji tutejszych nepomuckich figur kamiennych z XIX wieku. [źródło]

 

W części wsi zwanej Zastawki znajdują się dwie małe drewniane kapliczki z ludowymi rzeźbami św. Jana Nepomucena i św. Antoniego, usytuowane na skarpie biegnącej wzdłuż drogi.
Otwarta z przodu kapliczka domkowa ze św. Janem Nepomucenem jest prawdopodobnie z 1905 r., na co wskazuje słabo czytelny napis wyżłobiony na drewnianym cokole pod rzeźbą, brzmiący: Św. Janie módl się za nami. 1905. Jest ujęta w Katalogu zabytków sztuki w Polsce z informacją, że zapewne pochodzi tak jak i rzeźba z II połowy XIX w .... Drewniana, konstrukcji słupowo-ramowej, oszalowana łączonymi na styk deskami, posadowiona na planie prostokąta o wymiarach 160x110 cm. Czworoboczne narożne słupy są wkopane w ziemię, frontowe mają delikatnie sfazowane naroża. Otwarty przód zamyka płotek ze sztachetami wpuszczonymi w otwory parapetu. Dwuspadowy, krokwiowo-płatwiowy daszek, kryty jest papą (wcześniej gontem). Na środku kalenicy pazdur z metalowym krzyżem. Kapliczka jest pobielona wapnem. W środku drewniana, polichromowana, ludowa rzeźba św. Jana Nepomucena wysokości około 100 cm, ustawiona na drewnianym cokole wysokości około 80 cm. Oprócz charakterystycznego dla św. Jana Nepomucena stroju (sutanna, komża, mantolet, biret) oraz brody rzeźba nie ma atrybutów, z którymi przedstawiany jest święty. Możliwe, że pierwotnie postać adorowała krucyfiks trzymany w jednej ręce, a w drugiej miała palmę męczeńską. Elementy te wraz z dłońmi odpadły, co widać na zdjęciu z lat 70. XX w. zamieszczonym w Katalogu zabytków sztuki w Polsce. Ręce zostały później dosyć nieudolnie dorobione.[źródło, fotografie kapliczki]

 

(...) jest tu również druga drewniana domkowa kapliczka, tym razem współczesna z roku 2012, z dwuspadowym daszkiem. W niej ulokowano starą drewnianą polichromowaną ludową figurę Jana N. na pękniętym wzdłuż cokole. Na tym ostatnim wyryto inskrypcję: "Ś. JANJE / MODL / SJE / ZA NA / MJE / POSTAWJONA / D:8.KW. 1905" ... [źródło, fotografia kapliczki]

 

Drugiej kapliczki nie udało mi się znaleźć, ale (już zupełnie po ciemku) w zasięgu moich oczu (świateł samochodu) pojawiła się bardzo ciekawa kapliczka świętego Antoniego.

(...) niewysoka drewniana trzykondygnacyjna konstrukcja słupowa. Na prostopadłościennym cokole znajduje się właściwa kapliczka w postaci dwóch kolumienek z przodu i tyłu zamkniętego ścianką z dwiema półkolumnami. Kondygnację wieńczy namiotowy daszek, zakończony analogiczną, mniejszą kapliczką, której namiotowy daszek ozdabia pazdur zakończony metalowym krzyżem. W środkowej kondygnacji umieszczona jest drewniana, polichromowana rzeźba św. Antoniego z Dzieciątkiem Jezus trzymanym na lewym ramieniu.[źródło]

Materialne dziedzictwo stanowią dwie drewniane kapliczki domkowe św. Jana Nepomucena, unikalna kapliczka słupowa św. Antoniego, najstarsza w gminie figura Najświętszej Marii Panny, datowana na 1840 rok oraz wiele krzyży i figur, wpisanych w lokalną historię. Do dziś żywa jest tradycja majówek odprawianych pod figurą. [źródło, fotografie kapliczek, str. 120, 123]

 

(...) zdaniem najstarszych mieszkańców kapliczkę w formie podcieniowego domku z figurą św. Antoniego Padewskiego ufundowało bezdzietne małżeństwo jako wotum wdzięczności za uzyskaną wolność religijną. Została wykonana przez ludowego artystę w 1905 roku. [źródło]

Adnotacja:

• dwie kapliczki świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Zwiartów-Kolonia, gmina Krynice, powiat tomaszowski, województwo lubelskie;
• karta biała zabytku; 
• data wykonania fotografii: 25.10.2019 r.

Dzierążnia

(...) na tutejszym cmentarzu kamienną polichromowaną figurę Jana N. wykorzystano, być może wtórnie, jako nagrobek rodziny Gromków, umieszczając na cokole nazwiska i daty zmarłych z tej rodziny. I połowa XX wieku... [źródło]

  

Adnotacja:

• nagrobek z rzeźbą świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Dzierążnia, gmina Krynice, powiat tomaszowski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 25.10.2019 r.

Zamczysko

We wpisie Nepomuki z Suśca wyraziłam chęć powtórnego odwiedzenia Zamczyska w celu zobaczenia stojącego tam pomnika.

 

 

 

Około 1,5 godziny drogi od Suśca znajduje się położone w widłach dolin Tanwi i Jelenia, okolone dokoła bagnami wzniesienie o wysokości 246 m n.p.m. zwane Kościółkiem lub też Zamczyskiem. Podczas badań archeologicznych, prowadzonych w 1971 r., natrafiono tu na ślady osadnictwa (ceramika oraz palenisko odsłonięte) z VIII-IX w. Prawdopodobnie miejsce to nie było stale zamieszkiwane, a służyło jedynie za schronienie w czasie najazdów.

Druga faza osadnictwa przypada na XII-XIII w. Na wierzchowinie widoczny jest wał ziemny o wys. 1 m, który jest pozostałością po wczesnośredniowiecznym grodzisku. Ma ono plan owalny i zajmuje obszar ok. 5 ha. Piaszczyste podłoże uniemożliwiło przetrwanie w nienaruszonym stanie reliktów obiektów mieszkalnych, ale zarysy jam, warstwy spalenizny i polepy świadczą o dość intensywnym osadnictwie. Gród leżał z dala od centrów osadniczych, w dość trudno dostępnym terenie, w głębi podmokłych lasów olszowych. Nie miał więc podstaw do gospodarczego rozwoju ze względu na gleby o słabej przydatności do uprawy. Można więc przypuszczać że gród ze względu na położenie miał charakter obronny lub schronieniowy. 

„Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego” podaje że po latach w okresie przed Konfederacją Tyszowiecką (1656 r.) stał tu zamek, którego właścicielami byli Zamojscy. Z danych archiwalnych wynika też, że w pocz. XVII w. Tomasz Zamoyski, wojewoda kijowski wybudował na wzniesieniu drewnianą cerkiew unicką p.w. św. Bazylego wraz z klasztorem bazylianów. Przy cerkwi znajdował się cmentarz o czym świadczą odsłonięte w trakcie badań groby. Zapisy podają: że Tomasz Zamoyski osadzając unickich mnichów „nadał im 4 ćwierci pola, łąk i sadzawek z poddanymi bartnikami wsi Skwarki”. Jednak większość chłopów była wyznania łacińskiego toteż dochody zakonników były zbyt niskie by mogli się utrzymać. Bazylianie wyprowadzili się do monastyru pod Werchratą a cerkiew pozostała pusta. W 1748 r. Tomasz Antoni Zamojski erygował tu kościół pod wezwaniem św. Jana Nepomucena obrządku łacińskiego. Rozebrano go w 1796 r. na polecenie biskupa A. Gołaszewskiego ponieważ groził zawaleniem. Figurę św. Jana Nepomucena i cenniejsze sprzęty z wyposażenia kościoła przeniesiono do świątyni w Tomaszowie Lub. a materiały budowlane do Suśca pod budowę drewnianego kościoła p.w. św. Jana Nepomucena, który powstał około 1800 r.

W czasie powstania styczniowego wzniesienie dawało schronienie walczącym. Podczas II Wojny Św. służyło partyzantom, którzy zbudowali na nim zamaskowane ziemianki. W latach 1942-44 na wzgórzu mszę św. sprawował ksiądz Edward Kołszut ps. „Skowronek”. Ku pamięci na szczycie wzniesienia postawiono pomnik i krzyż. [źródło]

(...) na położonym na południowy wschód od Suśca, niedaleko ujścia Jelenia do Tanwi, wzgórzu zwanym "Zamczysko" lub "Kościółek" według legendy miał istnieć zameczek spalony przez Tatarów. W początkach XVII wieku Zamoyscy wznieśli tu drewnianą cerkiew unicką z klasztorem bazyliańskim (osadzonym tu w roku 1740), który wkrótce zamieniono na kościół katolicki pod wezwaniem św. Jana Nepomucena, rozebrany w 1796 lub 1818 roku. Fundatorem był ordynat Tomasz Antoni Zamoyski (...), który ufundował także całe wyposażenie tego kościoła, do którego należał między innymi ołtarz główny, cały rzeźbiony, z figurą św. Jana Nepomucena. Program ikonograficzny był bardzo zbliżony do realizowanego później kościoła JN w Zwierzyńcu... 

Kościół ten nie przetrwał, podobnie jak jego wyposażenie (uwaga: jest teoretycznie możliwe, że część wyposażenia znalazła się w nowym kościele (...), o którym wiadomo, że przy jego budowie wykorzystano materiał z rozebranego klasztoru). [źródło, według informacji na stronie nepomuki.pl figura świętego Jana Nepomucena z Zamczyska trafiła do kościoła Zwiastowania NMP w Tomaszowie Lubelskim]

Adnotacja:

• nieistniejący kościół pw. świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Zamczysko, gmina Susiec, powiat tomaszowski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 20.10.2017 r. i 9.11.2019 r.