Nepomuckim szlakiem

Borzechów

Szukając Nepomuków wokół Lublina, trafiłam do miejscowości o niepowtarzalnej w Polsce nazwie.*

W murowanej domkowej kapliczce koło Gminnej Biblioteki Publicznej, opodal mostu na Chodelce, jest polichromowana figura Jana N. w stylu ludowym, z krzyżem i palmą. [źródło]

Kapliczkę łatwo jest znależć. Stoi przytulona do budynku biblioteki. We wnętrzu obok świętego Jana Nepomucena jest rzeźba świętego Floriana.

* Warto przedstawić legendarną wersję nazwy wsi Borzechów. Przekazy ustne niektórych mieszkańców informują, że okolice Borzechowa dawniej porastały bory. Twierdzą, że nazwa wsi pochodzi od wyrazu bór, jak określano najczęściej las sosnowy, lub złożony z innych drzew iglastych i żywicznych. "Bór gęsty, głęboki, bez siedzib ludzkich, zwano "głuchym borem" lub "puszczą" oraz od wyrazu chować. [źródło]

Adnotacja:

kapliczka świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Borzechów, gmina Borzechów, powiat lubelski, województwo lubelskie;
karta biała zabytku;
data wykonania fotografii: 22.08.2020 r.

Kurianka

Tylko wprawne oko może dostrzec w przydrożnym otoczeniu kapliczkę, a właściwie to, co z niej pozostało.

Przy drodze z Lipska do Wołkusza stoi pochodzący z XIX wieku drewniany słup, na którym niegdyś wznosiła się kapliczka Jana N. Na słupie data: 1832... [źródło]

W leżącej na ziemi lipskiej miejscowości Kurianka nie ma już kapliczki ze św. Janem Nepomucenem. Mimo to pamięć o nim przetrwała wśród ludzi. Przy drodze prowadzącej z Lipska do Bohaterów stoi słup będący pozostałością dawnej kapliczki z początku XIX wieku. I chociaż dzisiaj już nikt nie pamięta jej wyglądu, najstarsi mieszkańcy na rzeczułkę płynącą poniżej miejsca jej ustawienia, u stóp pobliskiej góry Mohlicy, mówią: Od świętego Jana. Stary, czworoboczny drewniany słup stoi w odosobnieniu na skraju wsi, tuż przy drodze, na wspólnej wioskowej łące. Zakonserwowany smołą jest świadkiem nepomucenowskiego tu bytowania. Na słupie zachowała się ledwie widoczna data: 1832 rok. By uszanować to miejsce i nie dopuścić do dewastacji zabytkowego słupa, mieszkańcy Kurianki przybili na nim, powyżej daty, metalową figurkę Ukrzyżowanego Jezusa. [źródło]

Ładne fotografie kapliczki można zobaczyć na blogu Grażyny I tu i tam... Y aqui y alla we wpisie pt. Suwalszczyzna...

Adnotacja:

słup kapliczki świętego Jana Nepomucena i rzeczułka nazywana przez ludność miejscową "Od świętego Jana";
lokalizacja: Kurianka, gmina Lipsk, powiat augustowski, województwo podlaskie;
data wykonania fotografii: 15.07.2020 r.

Janówek

Kapliczka w Janówku stoi w ładnych okolicznościach przyrody. Gdyby nie tuje, byłoby idealnie. Pola, zboża, chmury.

Przy drodze do Sztabina stoi drewniana kapliczka domkowa z XIX wieku. Na tablicy fundacyjnej napis: "Dnia 5 lipca Roku 1860 Fundator Andrzej Zagórski z Janówka za dusze zmarłych Familii proszę zmówić 3 Zdrowaś M.". Na innej tabliczce "Odnowili w lipcu 2004 r. Halina i Józef Rzepniccy." Wewnątrz mocno zniszczona, pozbawiona rąk rzeźba Jana N... [źródło]

W artykule Józefy Drozdowskiej pt. "Kapliczki św. Jana Nepomucena na terenie powiatu augustowskiego" [w: Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego nr 12, Białystok 2006, str. 153-155] znalazłam opis rzeźby i fotografie kapliczki z 2005 r.

W Janówku św. Jan Nepomucen czczony jest w kapliczce domkowej, jednej z wielu spotykanych w gminie Sztabin. Kapliczka stoi we wsi, przy drodze brukowanej prowadzącej do Sztabina, z dala od płynącej przez wieś rzeczki Jaminy. W oddali widoczne są zabudowania wiejskie. Kapliczka pochodzi z XIX wieku, o czym informuje znajdująca się na jej frontonie pod daszkiem tablica fundacyjna. Wyryty jest na niej napis z tekstem: Dnia 5 lipca Roku 1860 Fundator Andrzej Zagórski z Janówka za dusze zmarłe Familii proszę zmówić 3 Zdrowaś M.

Kapliczka zbudowana jest z drewna iglastego na planie pięcioboku, przykryta pięciospadowym dachem, pokrytym blachą ocynkowaną przez tutejszych mieszkańców w 1987 roku. Wieńczy go ozdobny pazdur wycięty w belce, zakończony kutym krzyżem o ramionach zdobionych kielichami, wsparty na odwróconym sierpie księżyca. Środek krzyża z odchodzącymi od niego promieniami przykrywa okrągła blaszka. W 2004 roku kapliczka została odnowiona, oszalowano ją deskarni koloru naturalnego drewna, o czym informuje drewniana tabliczka umieszczona na frontonie kapliczki. Wypalono na niej napis następującej treści: Odnowili w lipcu 2004 r. Halina i Józef Rzepniccy.

Wnętrze kapliczki o jednym pomieszczeniu,· ściany z pobielanych bali, także strop belkowy. Na przybitej naprzeciwko okna desce umieszczono mały ołtarzyk z obrazem w brązowej ramie, który przedstawia Niepokalane Serce Maryi, zaś obok gipsowy biały aniołek i niezidentyfikowany, niewielkich rozmiarów świątek, odwrócony tyłem. Możliwe, że jest to niewykończona rzeźba św. Jana Nepomucena, którą próbował po wojnie wyrzeźbić jeden z miejscowych nauczycieli.* Na przeciwległych ścianach kapliczki wiszą obrazy Maryjne.

W prawym rogu kapliczki, na podłodze, stoi nadwerężona czasem, zniszczona figura św. Jana Nepomucena bez rąk. Święty jest w charakterystycznym dla Nepomucenów stroju, ale bez biretu i jakichkolwiek innych atrybutów. Figura wysmukła, szaty z fałdami ułożonymi podłużnie. Najprawdopodobniej powstała w okresie budowy kapliczki lub wcześniej od niej. O jej autorze nic nie wiadomo.

Stan zachowania kapliczki dowodzi, że okoliczni mieszkańcy interesują się nią. Zachowane figury św. Jana Nepomucena świadczą zaś o tym, że nie jest on całkiem zapomniany. Jeden ze spotkanych mieszkańców opowiedział o kultywowanych jeszcze po wojnie obchodach pól z księdzem, podczas których modlono się przy kapliczkach znajdujących się w tym rejonie. [źródło]

* W przypisie jest następująca informacja: Historię o chłopcu, który pod osłoną wieczoru na wózku przewoził rzeźbę św. Jana Nepomucena z kapliczki do szkoły i o nieudanej próbie odwzorowania jej przez tamtejszego nauczyciela opowiadał Irenie Baturowej regionalista ze Sztabina, p. Roman Gębicz. [źródło, str. 166]
Porównując fotografie wykonane przeze mnie i fotografię nr 6 z cytowanego wyżej tekstu sądzę, że dokończono rzeźbienie figury.

Ciekawe, jaki Jan miał wpływ na powstanie nazwy miejscowości Janówek?

Ładne fotografie kapliczki można zobaczyć na blogu Grażyny I tu i tam... Y aqui y alla we wpisie pt. Suwalszczyzna...

Adnotacja:

kapliczka świętego Jana Nepomucena;
lokalizacja: Janówek, gmina Sztabin, powiat augustowski, województwo podlaskie;
data wykonania fotografii: 15.07.2020 r.

Podlaski

Wioska przy granicy z Litwą; na drzewie rosnącym przy skrzyżowaniu drogi ze strugą mała drewniana kapliczka z mocno zniszczoną figurką Jana Nepomucena. [źródło, fotografia rzeźby]

Zjechałam polnymi drogami całą wieś, ale opisywanej strugi nie znalazłam.

Na stronie nepomuki.pl jest informacja, że:
W tej wsi położonej nieopodal granicy, na olchowym drzewie przy "każańskiej" drodze wiodącej na Litwę i przy strudze wypływającej z jeziora Bałądź, wisiała do niedawna drewniana kapliczka z figurką Jana N., pomalowana na kolory brązowy i granatowy. Otwarta z trzech stron, ozdobiona z przodu dwiema białymi kolumienkami. Od dołu znajdowały się otwory wykończone łagodnymi łukami odwróconymi. Mieszkańcy pamiętają, że kiedyś kapliczka wisiała na dębowym słupie. Wykonali ją tutejsi mieszkańcy: Kazimierz Gaber lub Margiewicz. Zniszczoną odtworzyli Jan i Wiesław Gaberowie i taka pozostawała do nieustalonego momentu gdzieś w latach 201x. Drewniana ludowa figura świętego nieznanego autora przywieziona została ponad 25 lat temu z suwalskiego targu przez byłego mieszkańca wsi Józefa Waboła. Kapliczki i figury w roku 2019 nie już na tym miejscu, a jej losy nie są nam znane... [źródło]

W artykule Józefy Drozdowskiej pt. "Wizerunki św. Jana Nepomucena z terenu powiatów suwalskiego i sejneńskiego" [w: Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego nr 15-16, Białystok 2010, str. 171-174] znalazłam opis rzeźby i fotografie kapliczki z 2010 roku.

Przedstawia stojącego św. Jana Nepomucena w stroju kapłana. Wyraźnie zaznaczona jest mała peleryna z kołnierzem pod brodą w formie stójki. Na głowie biret, włosy sięgające do szyi, podwinięte ku górze. W rękach zgiętych w łokciach i złożonych na piersi, święty trzymał zapewne krzyż. Starsi rozmówcy przypominają sobie, że trzymał w nich chyba krzyż. Figura jest koloru naturalnego drewna. Stoi w małej nadrzewnej kapliczce, pomalowanej na kolory brązowy i granatowy, otwartej z trzech stron, ozdobionej z przodu dwiema białymi kolumienkami, od dołu otwory wykończone łagodnymi łukami odwróconymi. [źródło]