Jastkowice_Ruda Jastkowska

Na terenie gminy zachowała się też kapliczka typu domkowego w Rudzie Jastkowskiej. Wykonana w całości z drewna z umieszczoną wewnątrz drewnianą rzeźbą św. Jana Nepomucena. [źródło]

 
Figura św. Jana Nepomucena umieszczona jest w pięknej drewnianej kapliczce w stylu ludowym. Stoi ona w Rudzie Jastkowskiej (Jastkowice, gm. Pysznica), kilkadziesiąt metrów od brzegu rzeki Bukowa, która płynie meandrami przez Lasy Janowskie, a swój bieg kończy za Jastkowicami, gdzie wpada do Sanu. Do końca nigdy nie ustalono kiedy powstała kapliczka. Pewne jest tylko to, iż odkąd sięga pamięć najstarszych mieszkańców Jastkowic, przy kapliczce tej ludność zbierała się na nabożeństwa majowe i październikowe.


 
Jeszcze bardziej tajemnicze jest pochodzenie figury św. Jana. Legenda mówi o tym, iż figura ta przypłynęła rzeką Bukowa, a mieszkańcy Jastkowic umieścili ją w tej kapliczce. Nigdy nie dowiedziano się skąd figurka przypłynęła, ani kto ją zrobił. Istnieją przypuszczenia, że mogła przypłynąć z Momot Górnych, a pochodziła z tamtejszej kapliczki.
 

 
W czasie II wojny światowej św. Nepomucen został wyjęty z kapliczki przez Rosjan, a następnie wrzucony do rzeki Bukowa. Przed wrzuceniem jej do rzeki Rosjanie odstrzelili figurce rękę. Na szczęście wydarzenie to obserwował jeden z mieszkańców Jastkowic i gdy Rosjanie się oddalili wyłowił figurę świętego z rzeki. Po wojnie rzeźbę zawieziono do proboszcza z pobliskiej wsi Domostawy. Ksiądz ten miał kontakty z artystami i dzięki temu figurce przywrócona została ręka. Po tym znów wróciła na swoje miejsce w kapliczce.


 
W tekście Programu Opieki nad Zabytkami Gminy Pysznica na lata 2018-2021 jest zamieszczona poniższa informacja:
Ruda Jastkowska Kapliczka św. Jana Nepomucena, drewn., ok.1918 r.



 
W roku 1973, podczas rozbudowy kościoła w Jastkowicach, pracujący przy rozbudowie malarz-artysta stwierdził, że drewniana figura św. Jana jest cennym okazem i należy ją bardziej chronić. W 1980 roku, z obawy przed kradzieżą, cenną figurkę przeniesiono do podziemi jastkowickiego kościoła, gdzie urządzono dla niej kaplicę. W kapliczce na miejsce cennej rzeźby wstawiono gipsową rekonstrukcję figurki świętego. W niedługim czasie figurka ta została skradziona z drewnianej kapliczki. Na jej miejsce znów wstawiono kolejnego Nepomuka, który stoi tam do dziś, a drewniany oryginał bezpiecznie przebywa w podziemiach kościoła. Dzięki historykom z Krakowa ustalono też, że oryginalny drewniany św. Jan Nepomucen pochodzi z epoki renesansu. [źródło, fotografia oryginalnej rzeźby]



Kościół w Jastkowicach pw. Przemienienia Pańskiego był, niestety, zamknięty.

Adnotacja:

  • kapliczka świętego Jana Nepomucena i rzeźba w kościele;
  • lokalizacja: Jastkowice, przysiółek Ruda Jastkowska, kościół w Jastkowicach, gmina Pysznica, powiat stalowowolski, województwo podkarpackie;
  • data wykonania fotografii: 25.03.2024 r.

Lipa

Po południowo-wschodniej stronie drogi stoi murowana kapliczka o półokrągłym wejściu, z drewnianą polichromowaną rzeźbą św. Jana Nepomucena o zamkniętych oczach i otwartych ustach, w stylu ludowym. Utrącone dłonie obu rąk, zniszczona część dolna. Niestety wiosną 2016 nadeszła wiadomość, że Nepomuka nie ma w jego kapliczce, a ona sama została przesunięta w głąb posesji w czasie przebudowy drogi. Los figury jest na razie nieustalony... [źródło, fotografie]


(...) murowana kapliczka typu domkowego. Niestety, obecnie jest pusta. Pierwotnie była to kapliczka św. Jana Nepomucena. Powstała około 1870 roku z inicjatywy ówczesnego nadleśniczego Ordynacji Zamoyskiej, jako wotum błagalne mające chronić od epidemii cholery. Obiekt wybudowano z dębowych bali, a wewnątrz umieszczono figurę świętego, wyrzeźbioną przez jednego z pracowników nadleśnictwa. Gdy w Lipie nie było jeszcze kościoła, przy drewnianej kapliczce odprawiano msze św. z okazji poświęcenia pól. Natomiast, kiedy mieszkańcom mocno dokuczała susza, brano figurę świętego i myto ją w pobliskiej rzece. Miało to gwarantować opady deszczu i podobno tak się działo. W latach 80. ub. w. mocno zniszczoną kapliczkę rozebrano i wybudowano obecną. [źródło]

Niestety, kapliczka nadal jest opuszczona.

W artykule pt. "Szlakiem kapliczek po północnych terenach Powiatu Stalowowolskiego – cz. I" zamieszczono informację o jeszcze jednej kapliczce ponepomuckiej w Lipie.

Kolejna kapliczka św. Jana Nepomucena, zwana potocznie przez mieszkańców „kapliczką św. Jana”, znajduje się przy drodze biegnącej obok cmentarza parafialnego w Lipie i nieczynnej już kopalni piasku. Warto tu podjechać zbaczając z głównej drogi, ponieważ miejsce w którym usytuowana jest kapliczka urzeka pięknym krajobrazem. W okolicy kapliczki przepływa malownicza, leśna rzeczka Złodziejka, która w tym miejscu tworzy rozlewisko bagienne z kilkoma źródłami. (...) Jeszcze w latach 70. ub. w. kapliczka stała na wysokiej wydmie, ale wskutek wieloletniej eksploatacji piasku, wysokie wydmy porośnięte lasami zniknęły. Pomimo tego w okolicy nadal pozostały malownicze wzniesienia. Działalność ta przyczyniła się jednak do znacznego obniżenia okolic kapliczki. Zapewne uległaby zniszczeniu gdyby nie inicjatywa tutejszych mieszkańców. W latach 90. ub. w., usypano pokaźnych rozmiarów kopiec, na którym na betonowych słupach, postawiono ową kapliczkę, przy okazji remontując ją. Jest to jedna z najstarszych kapliczek w okolicy. Prawdopodobnie została wybudowana na wzór kościoła św. Anny z Zaklikowa, pochodzącego z XVI wieku. Pierwotnie wewnątrz kapliczki znajdowała się pokaźnych rozmiarów figura św. Jana Nepomucena. Mieszkańcy Lipy pamiętający II wojnę światową opowiadają, że w 1944 roku figurę zniszczyły wojska rosyjskie, ostrzeliwując ją z czołgowego karabinu. Obecnie na wewnętrznych ścianach znajduje się duża liczba Maryjnych obrazów, ale dla mieszkańców jest to wciąż obiekt czci świętego. [źródło, fotografia]

Adnotacja:

  • dwie kapliczki ponepomucka;
  • lokalizacja: Lipa, DW 855, ul. Sandomierska 123 (kapliczka_1), ul. Janowska 36A (kapliczka_2), gmina Zaklików, powiat stalowowolski, województwo podkarpackie;
  • data wykonania fotografii: 25.03.2024 r.

Werynia

Przy drodze z Kolbuszowej do Weryni stoi kryta dachówką murowana, otwarta na trzy strony arkadami kapliczka, z XVIII-wieczną drewnianą polichromowaną rzeźbą Jana N. Obiekt uroczy w swej naiwności. Niestety wycięto stare drzewo ocieniające kapliczkę... [źródło]



W Weryni, nieopodal secesyjnego pałacu Tyszkiewiczów znajduje się murowana kapliczka z kamienną figurą św. Jana Nepomucena. Kapliczkę z późnobarokową figurą świętego wzniesiono pod koniec XVIII w. Stoi ona przy drodze do Kolbuszowej, na przeciwko parku krajobrazowego okalającego pałac. [źródło]
 

 
Kapliczka. Wzniesiona koniec wieku XVIII, barokowa. Murowana, otynkowana. Na rzucie kwadratu. Ściany z trzech stron przeprute arkadami. Gzyms wieńczący profilowany. Dach namiotowy kryty dachówką. Wewnątrz rzeźba św. Nepomucena współczesna kapliczce, kamienna. [źródło, str.62]

 
Dla wyjaśnienia - to "coś" na czole świętego to grzywka wystająca spod nakrycia głowy.



Mieszkaniec Weryni, sąsiadujący z kapliczką na co dzień, zaintrygowany trzema paniami, oglądającymi i fotografującymi kapliczkę, podszedł bliżej i z ogromną starannością opisał historię rzeźby świętego Jana Nepomucena. Według niego kapliczka została ufundowana w 1770 roku przez dziedzica z pobliskiego dworu w intencji kobiety, która się utopiła w pobliskim stawie. W 1950 roku gajowy dorobił zniszczoną głowę (stąd brak proporcji w postaci świętego). W 1973 roku naprawiono dach na kapliczce, uszkodzony podczas burzy przez spadające gałęzie z pobliskiego drzewa. W 1998 roku wykonano odwodnienie wokół kapliczki.



Przy okazji pięknie dziękuję nieznajomemu Panu za opowieści o kapliczce.

Polecam: fotografia kapliczki i rzeźby z 1965 roku [Źródła kultury ludowej Puszczy Sandomierskiej, pod redakcją Krzysztofa Ruszla, Kolbuszowa 2014 rok, str.109].

Adnotacja:

  • kapliczka świętego Jana Nepomucena;
  • lokalizacja: Werynia, DW 875, gmina Kolbuszowa, powiat kolbuszowski, województwo podkarpackie;
  • data wykonania fotografii: 21.03.2024 r.

Dzikowiec

W zabytkowym parku urządzonym w stylu angielskim znajduje się (...) murowany dworek z I połowy XIX w. Nieopodal stoi klasycystyczna kapliczka z poł. XVIII w. z rzeźbą św. Jana Nepomucena... [źródło]

Pod koniec XIX wieku, a dokładnie w 1889 roku, powierzchnia parku została powiększona. Trzeci właściciel Dzikowca, Jan Pasek Błotnicki, od strony zachodniej parku założył staw i obsadził go aleją żywotnikową. Pomiędzy dworem a stawem powstała wewnętrzna droga, biegnąca prostopadle do alei głównej parku, która do tego czasu była drogą publiczną. Jan Błotnicki, chcąc zamknąć całą swą posiadłość, wybudował ulicę dla użytku mieszkańców wsi za stawem, a drogę pomiędzy stawem i dworem zamknął dla powszechnego użytku. Aleję główną przedłużono od strony wschodniej, a po obu jej stronach powstały dwie duże polany otoczone kulisą z sosny wejmutki i daglezji. Na końcu przedłużenia alei stała duża drewniana altana, która obecnie nie istnieje. Na terenie stawu, po północno-wschodniej stronie, w drugiej połowie XIX wieku postawiono murowaną kapliczkę z rzeźbą św. Jana Nepomucena, a na zachodnim brzegu stawu, naprzeciwko dworu, wybudowano półokrągły kamienny taras widokowy. [źródło]

 


W tej miejscowości, zwanej Dzikowcem Starym dla odróżnienia od pobliskiego Nowego, w parku dworskim stoi sześciokątna, oparta na sześciu kolumnach kapliczka ze stromym krytym gontem dachem, proweniencji dworskiej, wzniesiona w 1833 roku. Wewnątrz drewniana polichromowana figura Jana N., zapewne XIX-wieczna... [źródło]



Nad brzegiem stawu, po jego północno-wschodniej stronie, na sztucznie usypanym wzniesieniu znajduje się murowana, ażurowa kapliczka na planie sześcioboku regularnego. Na wysokim sześciobocznym cokole znajduje się sześć masywnych toskańskich kolumn, które podtrzymują prosty gzyms i nakryte są namiotowym daszkiem o gontowym pokryciu. Konstrukcja podstawy dachu jest odeskowana, daszek zwieńczony jest gałką i krzyżykiem. Wewnątrz kapliczki pomiędzy kolumnami, na okrągłym cokole znajduje się podest w formie sześcioramiennej leżącej gwiazdy, na którym stoi drewniana, polichromowana rzeźba św. Jana Nepomucena. Postać w kontrapoście, z lewą ręką odchyloną na zewnątrz na wysokości bioder, prawą trzymającą krucyfiks przy piersiach i głową znacznie przechyloną w prawą stronę. Twarz owalna z dużymi wyraźnymi oczami zwróconymi ku górze, długim spiczastym nosem i wydatnymi ustami koloru różowego. Okolona niewielką brodą i słabo zarysowanymi wąsami. Karnacja twarzy jest różowa w kolorze cielistym. Górna część powiek wyraźnie zaznaczona czarnym konturem, brwi lekko zarysowane. Włosy czarne falowane do połowy szyi.
Postać ubrana w czarną sutannę, spod której wystaje zielony kołnierzyk białej koszuli, białą komżę zakończoną faliście sięgającą połowy ud, czarną pelerynę z kapturem, luźno opadającą do pasa. Na głowie biret doktorski o czterech rogach zwieńczony kulką. Spod lewego ramienia spływa stula. Na prawym przedramieniu postać trzyma krucyfiks drewniany odchylony w prawą stronę podobnie jak głowa.
Rzeźba zrobiona jest z drewna lipowego, polichromowana w technice olejnej, pierwotnie prawdopodobnie w technice temperowej. 
Remont kapliczki i konserwacja rzeźby przeprowadzone zostały w 1990 roku. Stan zachowania jest dobry. Niewielkie pęknięcia na szacie w dolnej części prawej nogi; długie pęknięcie przebiegające od lewej strony głowy poprzez lewe ramię sięgające pasa; znaczne ubytki w stopach (odcięte palce); odcięty fragment tylnej części głowy; odpryskująca farba na białej komży. [źródło]
 

 
Kapliczka z figurą Św. Jana Nepomucena w zespole dworskim - klasycyzm, pocz. XIX, murowana, tynkowana, kryta gontem, wewnątrz rzeźba - drewno polichromowane, pozłacane.
Prace realizowane były w 2018 roku w ramach projektu „Gmina otwarta na kulturę poprzez rewaloryzację zabytkowego zespołu parkowo-dworskiego w Dzikowcu” prowadzonego od 2017 roku. Rzeźba stojąca wewnątrz otwartej arkadowej kaplicy przy bramie wjazdowej na teren parku dworskiego narażona jest częściowo na wpływ warunków atmosferycznych. Konserwowana była poprzednio w 1990 roku przez Tomasza Dziurawca. Wykonano ponownie prace remontowe kapliczki, wzmocnienie i izolacje fundamentów. Sklejono pęknięcia ścian, uzupełniono szczeliny zaprawą piaskowo-wapienną, pokryto całość tynkiem mineralnym. Wykonano dezynfekcję i impregnację desek stropowych, pokryto całość nowym podwójnym gontem. Wymieniono dębowy podest pod rzeźbę, którą oczyszczono, utwardzono paraloidem w rozpuszczalniku, uzupełniono ubytki drewna, powierzchnie polichromii i złocenia. Całość zabezpieczono werniksem odpornym na warunki atmosferyczne.
[źródło]

 

Na stronie fotopolska.eu jest fotografia kapliczki z lat 1983-85.

Adnotacja:

  • kapliczka świętego Jana Nepomucena;
  • lokalizacja: Dzikowiec, gmina Dzikowiec, powiat kolbuszowski, województwo podkarpackie;
  • data wykonania fotografii: 21.03.2024 r.