Augustów

W artykule Józefy Drozdowskiej pt. "Kapliczki św. Jana Nepomucena na terenie powiatu augustowskiego" [w: Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego nr 12, Białystok 2006, str. 151-152] znalazłam opis i fotografie kapliczki z 2005 r.

W mieście, które słynie z kilku jezior, rzek i dwóch kanałów figura św. Jana Nepomucena stoi w drewnianej kapliczce słupowej przy zabytkowym Kanale Augustowskim, "u wejścia" do powstałego w XIX wieku osiedla Baraki28, w bliskości starorzecza, przy dzisiejszej ulicy 29 Listopada, istniejącej w miejscu dawnego traktu kowieńskiego. 

(...) św. Jana Nepomucena zaczęto czcić w Augustowie w XIX wieku. Niegdyś augustowska kapliczka stała tuż przy pochodzącej z lat 1825-1826 śluzie Augustów, którą po zniszczeniach wojennych przeniesiono na przeciwległą stronę drogi i odbudowano w latach 1947-1948, w pobliżu stojącego tu do 1944 roku zwodzonego mostu. 

Kapliczka umieszczona jest na wysokim czworobocznym słupie rozszerzającym się ku dołowi. Przyziemną część słupa zabezpieczono szalunkiem z podłużnych deseczek. Czworoboczny, prostokątny domek stoi na szerszej od niego podstawie z czterema wspornikami w kształcie wygiętego u góry rogu. Ozdobiona u dołu dekoracyjną listwą kapliczka jest otwarta z trzech stron. Tylna jej strona zabudowana jest deseczkami, z otworami po bokach zakończonymi łukami pełnymi i nakryta namiotowym daszkiem. Daszek, pokryty pomalowaną na biało blachą, zwieńczony umieszczonym na okrągłym cokoliku metalowym, białym, zdwojonym krzyżem, z czterema falistymi promieniami wychodzącymi z jego środka. Słup z kapliczką pomalowany jest na ciemny, zielony kolor. Pod szarym daszkiem biegnie ciemnobrązowa listwa, sugerująca gzyms. 

     

Figura Jana Nepomucena, malowana na brązowo, ustawiona jest frontalnie. Atrybutem świętego jest biała stuła, którą przytrzymuje lewą, zgiętą w łokciu ręką. Prawą dłonią wskazuje przed siebie. Na głowie granatowy biret, a wokół niej biała aureola z gwiazdarni i krzyżykiem. Rzeźba prawdopodobnie pochodzi z 1968 roku. 

W otoczeniu kapliczki stoi metalowy krzyż, umieszczony na wysokim kamiennym postumencie, wykonanym przez R. Jachimowicza z Suwałk. Na nim, we wnęce pod szkłem, obrazek Maryi z Dzieciątkiem, a pod nim dwuczłonowy, przedzielony ozdobnikiem napis: Pod Twoją obronę uciekamy się Pamiqtka Przedmieścia Baraków 1918r. Krzyż, według relacji mieszkających tam osób, postawiony został dla uczczenia odzyskania niepodległości. [źródło]

Na stronie nepomuki.pl jest następująca informacja:

Drewniana figura w kapliczce na słupie stoi przy ulicy, tuż przy jednej ze śluz Kanału Augustowskiego. Obiekt pochodzi z XVIII lub XIX wieku. Rzeźba umieszczona w środku przedstawia świętego Jana Nepomucena - jest to kopia oryginalnej starej figury rzeźba skradzionej (...) w latach 60-tych... W roku 2007 kapliczka przeszła renowację i została całkowicie przeszklona. Warto zwrócić uwagę na sposób zamontowania aureoli Jana w nowej kapliczce - poziomo do sufitu zamiast do ramion świętego - oraz na nietypowy kształt biretu, zbliżony do nakryć głowy duchownych prawosławnych... [źródło, fotografie sprzed remontu]

Na koniec kilka zdjęć otoczenia kapliczki, wykonanych po przeciwnej stronie ulicy.

Adnotacja: 

• kapliczka świętego Jana Nepomucena; 
• lokalizacja: Augustów, ul. 29 listopada, powiat augustowski, województwo podlaskie; 
• data wykonania fotografii: 18.07.2020 r.

Lubinowo

Takie kapliczki jak na północnym Podlasiu, można spotkać tylko na... Podlasiu i Litwie.

Kapliczki wykonane z dębowych, modrzewiowych lub sosnowych kłód obrabianych na kształt czworobocznych słupów były do niedawna charakterystycznym elementem krajobrazu północnego Podlasia, chociaż zawsze część drewnianych kapliczek słupowych nie była kapliczkami kłodowymi. W wydrążonych u góry wnękach znajdowały schronienie ludowe świątki, najczęściej św. Jan Nepomucen i Chrystus Frasobliwy. [źródło]

W artykule Józefy Drozdowskiej pt. "Kapliczki św. Jana Nepomucena na terenie powiatu augustowskiego" [w: Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego nr 12, Białystok 2006, str. 162-163] znalazłam opis i fotografie słupa kapliczki z 2005 r.

Korzeni kultu św. Jana Nepomucena w Wołkuszu, wsi leżącej w pobliżu granicy z Białorusią na ziemi lipskiej, można szukać w wieku XIX. Tak bowiem jest datowana stojąca nad rzeczką Wałkuszanką słupowa kapliczka. Została wykonana w 1898 roku z jednego pnia drzewa przez Rogalińskiego, zarządcę dworu u Aleksandra Świeczyna w Lubinowie. Wspiera się na podwójnie profilowanym słupie. Figurkę do niej właściciel majątku zamówił u jakiegoś starego człowieka. Stała w tym miejscu aż do 1939 roku. Wówczas, w trakcie wytyczania linii demarkacyjnej między ZSSR a III Rzeszą, figura wypadła z kapliczki i zaginęła. Stara kapliczka nadal tu stoi. Cztery lata temu, dzięki zainteresowaniu Jana Niechciela kameduły krakowskiego pochodzącego z tej wsi, wykonano nową figurkę. Wyrzeźbił ją Stanisław Szyper z Lipska nad Biebrzą. Św. Jan Nepomucen ubrany jest w czarną sutannę i białą komżę. Ustawiony frontalnie, prawą rękę ma opuszczoną wzdłuż ciała, lewą zaś przytrzymuje oparty o pierś brązowy krzyż. Świątek jest tak umieszczony, by był widoczny w środkowym jej przeźroczu. Kapliczka jest bardzo zniszczona, szczególnie jej górna część. Ustawiona jest na łące w pobliżu wijącej się rzeczki Wołkuszanki. Prowadzi do niej ścieżka od drewnianego mostu. [źródło]

Na lewym brzegu Wołkuszanki, koło tablicy z nazwą Lubinowo, stoi drewniana słupowa kapliczka z drewnianą malowaną na biało figurką Jana N. Rzeźba wykonana na początku XXI wieku przez Stanisława Szypera z Lipska. Została umieszczona tu w zastępstwie zaginionej w roku 1939 oryginalnej figury Jana N. ufundowanej przez właściciela majątku Lubionowo (zobacz niżej). Z kolei aktualna kapliczka jest następczynią obiektu wykonanego w roku 1898 przez Rogalińskiego, zarządcę dworu u Aleksandra Świeczyna w Lubinowie. Całość bardzo sielska i malownicza... [źródło]

Oryginalna figura Jana N. z kapliczki na lewym brzegu Wołkuszanki (zobacz wyżej) zaginęła w roku 1939 ... [źródło]

Rzeczka Wołkuszanka na tym odcinku oddziela wsie Lubinowo (gmina Płaska) i Wołkusz (gmina Lipsk) w powiecie augustowskim. Urocza kapliczka Jana Nepomucena stoi, co widać na zdjęciu, po stronie Lubinowa. Jednak Jan opiekuje się jednakowo obiema wioskami, a zapewne też pstrągami, obficie się w tej rzeczce pławiącymi. [źródło, czytelne fotografie]

Na stronie nepomuki. pl kapliczka jest wpisana pod lokalizacją Gruszki.

Ładne fotografie kapliczki można zobaczyć na blogu Grażyny I tu i tam... Y aqui y alla we wpisie pt. Suwalszczyzna...

Adnotacja: 

• kapliczka świętego Jana Nepomucena; 
• lokalizacja: Lubinowo, gmina Lipsk, powiat augustowski, województwo podlaskie; 
• data wykonania fotografii: 15.07.2020 r.

Niedrzwica Duża

Na stronie nepomuki.pl jest następująca informacja:
Koło stacji PKP ustawiono szklaną klatkę na słupie, a w niej zamknięto współczesną szablonową figurę Jana N. z firmy Popiel w Kielcach... [źródło, fotografie kapliczki]

Mimo że tekst i zdjęcia pochodzą sprzed trzech lat, na placu przed dworcem nie ma już kapliczki. 

Jedna z mieszkanek przydworcowego bloku poinformowała mnie, że w związku z przebudową placu i remontem dworca, kapliczka została zabrana przez "gminę" i nie wiadomo, co będzie z nią dalej.

Poniżej kilka informacji na temat dworca kolejowego w Niedrzwicy Dużej.

W XIX i XX wieku ranga Niedrzwicy Dużej systematycznie rosła - po umieszczeniu w niej siedziby władz gminy (1866) i wybudowaniu w 1916 linii kolejowej z dworcem i punktem rozładunkowym we wsi. Obecny budynek dworca pochodzi z lat 30-tych XX wieku. Jest murowany, składa się z dwóch niesymetrycznych części. Jedna jest piętrowa (plus poddasze), z małą, parterową przybudówką, druga parterowa. Budynek jest wzmocniony skarpami. [źródło]

Obecnie dworzec składa się z trzykondygnacyjnej części mieszkalnej oraz jednokondygnacyjnej części publicznej z nieużytkowanym poddaszem. Część publiczna budynku dawnego dworca będzie natomiast przeznaczona na cele gastronomiczne. Oprócz tego na dworcu miałaby się znaleźć w jednym z pomieszczeń poczekalnia. Zgodnie z założeniami przy dworcu miałyby się znaleźć miejsca parkingowe, zatoka dla autobusów, zatoka postojowa w ramach systemu Kiss & Ride, wiata przystankowa i rowerowa. [źródło]

Mam nadzieję, że na terenie przydworcowym znajdzie się miejsce dla kapliczki i rzeźba świętego Jana Nepomucena niedługo wróci na swoje miejsce.

Adnotacja:

• nieistniejąca kapliczka świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: plac przed dworcem PKP, Niedrzwica Duża, gmina Niedrzwica Duża, powiat lubelski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 21.08.2020 r.

Kijany

Brak atrybutów typu: krzyż, palma nie pozwala stwierdzić na 100% czy rzeźba w Kijanach przedstawia świętego Jana Nepomuka.

(...) rzeźba świętego aspirującego do miana Nepomuka, która flankuje ołtarz św. Anny Samotrzeciej w płd. kaplicy kościoła św. Anny... [źródło]

Parafię rzymskokatolicką w Kijanach ufundował i uposażył Piotr Czerny chorąży lubelski, ten sam, który wraz z babką króla Jana III Sobieskiego ufundował i uposażył kościół bernardynek w Lublinie.

Budowla ta dość szybko zasłynęła dzięki cudownemu obrazowi Matki Bożej Kijańskiej do którego zaczynały przybywać pielgrzymki. W 1672 r. podróżnik Verdun zanotował tu istnienie wsi z kościołem. W 1683 r. Atanazy Miączyński przed wyprawą wiedeńską pod wodzą Jana III Sobieskiego złożył śluby przed cudownym obrazem Matki Boskiej Kijańskiej, że gdy szczęśliwie powróci, postawi w Kijanach murowany kościół i obraz Matki Bożej umieści w wielkim ołtarzu. Po szczęśliwym powrocie w 1686 r. rozpoczął realizację ślubowania. Budowę zakończył w 1723 r. jego syn Piotr Miączyński. 

Jest to budynek murowany, jednonawowy. Mimo zmian zachował charakter barokowy. Przy prezbiterium znajduje się zakrystia, przy nawie dwie kaplice wybudowane wraz z kościołem, Ołtarz główny, ambona, chrzcielnica i dwa ołtarze boczne są rokokowe. W ołtarzu głównym obraz Matki Bożej Szkaplerznej z końca XVI lub początku XVII w., w zwieńczeniu ołtarza obraz świętej Anny Samotrzeć z XVIII w. Po prawej stronie nawy znajduje się ołtarz z obrazem św. Antoniego z XVIII w., a na zasuwie obraz św. Mikołaja. W bocznych ołtarzach obrazy z czasów późniejszych .Na chórze zainstalowane są 12-głosowe organy. W zakrystii przechowywane są zabytkowe ornaty i 2 kielichy oraz komoda z XVIII w. [źródło]

Adnotacja:

• rzeźba świętego Jana Nepomucena (?) w kościele pw. Świętej Anny;
• lokalizacja: Jawidz, gmina Spiczyn, powiat łęczyński, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 20.08.2020 r.

Jawidz

Nie było łatwo znaleźć kapliczkę, mimo że stoi w centrum miejscowości. Poniższe opisy są już nieaktualne - z trzech starych lip zostały dwa nagie pnie i jedno drzewo w tle. Zniknął też drewniany płotek.

Na uwagę zasługują dwie* XIX – wieczne kapliczki pod wezwaniem Jana Nepomucena. U wejścia do jednej z nich jest tablica upamiętniająca fundatora Tomasza Marzóroko (1886 r.). Przy kaplicy rosną trzy stare lipy, pamiętające jej budowę. Najstarsi mieszkańcy wsi tę część wioski nazywają „Jawidz – Mogiłki”. Z ustnych przekazów wiadomo, że jeszcze około 1880 r. tuż za zabudowaniami gospodarczymi grzebano zmarłych (na pogrzeb przyjeżdżał do wsi ksiądz z parafii Bystrzyca). [źródło]

Przy bocznej drodze prowadzącej na prywatną posesję, w grupie starych drzew, stoi murowana barokowa XVIII-wieczna kapliczka z wolutowym szczytem, z drewnianą rzeźbą Jana Nepomucena wewnątrz. Na cokole tablica upamiętniająca remont (?):

Przechodząc Wzróci Swoje Okoi zmów Ojczenasz i Zdrowas Maryo
Zadusze Moje
Fundator Tomasza Marzóroko
1886

Za głową Jana, na ścianie, zawieszono uskrzydlone dwie główki anielskie, a na jego birecie i ramionach namalowano złote gwiazdy. W szczycie figurka św. Floriana... Całość otoczona drewnianym płotkiem. [źródło]

* Wspomniana druga kapliczka to prawdopodobnie Kapliczka świętego Jana Nepomucena koło Zawieprzyc.

Ciekawostka:

W 1862 roku zamieszkał tu wraz z rodziną Józef Skłodowski, dziadek noblistki Marii Skłodowskiej - Curie. Drewniany dworek, w którym mieszkał z rodziną już nie istnieje. [źródło]

Adnotacja:

• kapliczka świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: Jawidz, gmina Spiczyn, powiat łęczyński, województwo lubelskie;
• karta biała zabytku; 
• data wykonania fotografii: 20.08.2020 r.

Krężnica Jara

Na stronie nepomuki.pl jest następująca informacja: 
W parafii św. Floriana znajduje się obraz (akwarela?) przedstawiający Jana N. z aniołem trzymającym palmę i unoszącym się nad jego głową, na tle krajobrazu Pragi... [źródło, fotografie obrazu]

Mimo że kościół był otwarty, nie znalazłam obrazu. 

Od jednej z osób, przebywających na terenie przykościelnym, dowiedziałam się, że obraz został poddany renowacji i (prawdopodobnie) znajduje się we wnętrzu oratorium, drewnianego budynku po drugiej stronie ulicy, niedaleko plebanii.

Budynek był jednak zamknięty. Tak więc obrazu na własne oczy nie widziałam.

Polecam:

Kościół św. Floriana w Krężnicy Jarej;

Krężnica Jara.

Adnotacja:

• obraz świętego Jana Nepomucena;
• lokalizacja: parafia pw. świętego Floriana, Krężnica Jara, gmina Niedrzwica Duża, powiat lubelski, województwo lubelskie;
• data wykonania fotografii: 21.08.2020 r.

Łańcuchów

W rejestrze zabytków województwa lubelskiego pod hasłem Łańcuchów zapisano:
- zespół dworski, nr rej.: A/594 z 8.05.1972: 
 - dwór, 1903-04 
 - kuchnia, XVIII, XIX 
 - kapliczka św. Jana Nepomucena, pocz. XX 
 - park, XVIII-XX [źródło] 

Obwieszczenie nr 1/2017 Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie zawiera podobną informację: zespół dworski: dwór, dawna kuchnia dworska, kapliczka z figurą św. Jana Nepomucena, park, w gran. ogrodzonego terenu przylegającego do koryta rzeki Wieprz [źródło, nr 949]. Niestety, w dokumencie jest błąd. W kapliczce stoi figura Najświętszej Marii Panny.

W parku dworskim nad Wieprzem murowana kapliczka ponepomucka z XX wieku, nie ma już w niej figury Jana N. [źródło, wyraźne fotografie]

Nie udało mi się podejść bliżej, teren parku był zamknięty. W zamian za to podaję poniżej kilka informacji.

Dwór murowany z 1903 – 1904 r., wybudowany przez Marię i Jana Steckich według projektu znanego architekta Stanisława Witkiewicza w stylu zakopiańskim. Otacza go piękny park krajobrazowy z pomnikami przyrody. (...) Po  II wojnie światowej dwór przejęło państwo i najpierw służył ludziom kultury, jako „Dom Plastyka”. Później w budynku znajdował się szpital dla okolicznej ludności. Obecnie znów jest w rękach prywatnych, pięknie odrestaurowany. 

Kapliczka – św. Jana Nepomucena, murowana, z początku XX w. Znajduje się na terenie zespołu dworskiego. [źródło]

Kapliczka znajduje się w krajobrazowej części parku, otaczającego budynek dworu od północy i wschodu. Budowla obsadzona starymi lipami. W 1792 r. Łańcuchów wraz z Wólką Łańcuchowską należał do Józefa Suffczyńskiego. W czasach Suffczyńskich, prawdopodobnie na zrębach starego zamku został wybudowany dwór obronny, a także kapliczka barokowa i budynki gospodarcze folwarku... Kapliczkę wzniesiono na planie kwadratu, z czterema półkolistymi arkadami, na wysokim cokole. We wnęce kapliczki znajdowała się figura św. Nepomucena - patrona miejscowości... Niestety figura ta została skradziona. Po przejęciu parku przez prywatnego właściciela kapliczkę odnowiono. [źródło]

Polecam:
Dwór Jana Steckiego w Łańcuchowie Polskość spod Tatr (obszerny opis dworu, fotografie wnętrza);
Łańcuchów;
Zespół dworski Łańcuchów;
Łańcuchów dwór (stare fotografie).

Adnotacja:

• kapliczka ponepomucka;
• lokalizacja: Łańcuchów nr 62, gmina Milejów, powiat łęczyński, województwo lubelskie;
• karta biała zabytku; 
• data wykonania fotografii: 20.08.2020 r.